Аввали соли 2026 дар ноҳияи Шаҳритус беш аз 150 сиккаи мисини аҳди Кӯшониён бозёфт шудааст, ки ба асри якуми милодӣ марбут аст. Дар ин бора Қобилҷон Хушвахтзода, президенти Академияи миллии илмҳо (АМИТ) имрӯз, 5-уми феврал зимни нишасти матбуотӣ иттилоъ дод.
Ба гуфтаи ӯ, ин ганҷина аз ҷониби як сокини маҳаллии ноҳияи Шаҳритус ҳангоми анҷом додани корҳои рӯзмарраи хоҷагидорӣ тасодуфан кашф гардидааст. Ӯ зимни иҷрои корҳои заминдорӣ ба як кӯзачаи сафолӣ дучор омада, дар дохили он шумораи зиёди сиккаҳои зангзада дарёфтааст.
“Дар натиҷа, гурӯҳи таҳқиқотӣ ба ноҳияи Шаҳритус сафарбар гардида, ганҷинаи мазкур ба АМИТ интиқол дода шуд”, – гуфт Хушвахтзода.
Абдувалӣ Шарифзода, яке аз сиккашиносони тоҷик, зимни нишасти хабарӣ, ин сиккаҳоро рӯнамоӣ карда, гуфт, дар натиҷаи омӯзиши ибтидоӣ муайян гардид, ки ганҷина, зиёда аз 150 сиккаҳои мисии аҳди Кӯшониёнро дар бар мегирад.
“Аксари сиккаҳои ёфтшуда ба асри якуми милодӣ мансуб буда, бо фармони шоҳаншоҳи кӯшонӣ Вима Такту кӯбида шуда, таърихи 2000-сола доранд”, – гуфт сиккашиноси тоҷик.
Ба қавли ӯ, ҳоло Рустам Бурҳонов ва Мануҷеҳр Раҳмонов, тармимгарони Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии АМИТ корҳои поккорӣ ва барқарорсозии ҳолати аслии сиккаҳоро анҷом медиҳанд. Баъди анҷоми ин марҳила, таҳқиқоти ҳамаҷонибаи илмии ганҷина идома хоҳад ёфт.
“Бешубҳа, омӯзиши амиқи ин бозёфти нодир метавонад саҳифаҳои нави таърихи давлатдорӣ, иқтисод ва фарҳанги моддии ниёгони тоҷиконро равшан намояд. Пас аз анҷоми таҳқиқоти пурра, натиҷаҳои илмии он дар шакли мақолаи илмӣ ва нашрияҳои тахассусӣ ба табъ хоҳанд расид. Ганҷинаи мазкур дар Осорхонаи тамаддуни ориёии Конуни тамаддуни ориёӣ ба намоиш гузошта хоҳад шуд”, – омадааст дар маълумотномаи АМИТ.
Бояд гуфт, ки дар Тоҷикистон пештар ҳам чандин ашёву гӯшвору дигар олоти даврони Кӯшониён кашф шудаанд. Аз ҷумла, моҳи июни соли 2025 хабари бозёфти гӯшвораи тиллоие расонаӣ шуда буд, ки мувофиқи маълумоти муқаддамотӣ, ба давраи давлатдории Кӯшониён мансуб аст. Онро бостоншиносони “Осорхонаи миллӣ”-и Тоҷикистон аз ҳудуди ёдгории Ҳалқаҷари деҳаи Сарбанди ноҳияи Хуросон пайдо карда буданд.
Давлати Кӯшониён ё Шоҳаншоҳии Кӯшонӣ яке аз империяҳои бузурги қадимӣ дар Осиёи Миёна буд, ки тахминан дар асрҳои I–III милодӣ вуҷуд дошт. Он сарзаминҳои васеъ аз Туркистони Шарқӣ то Ҳиндустони Шимолӣ, Афғонистон, Эрон ва Покистонро фаро гирифта буд.
Вима Такту бошад, яке аз шоҳони давлати Кӯшониён буд, ки тахминан дар солҳои 35-65 милодӣ ҳукмронӣ кардааст. Ин давра ба охири асри I мувофиқ меояд ва ӯ пас аз Куҷула Кадфиз ба тахт нишаст, пас аз ӯ писараш Вима Кадфиз ба маснадаш омад.
