Як намояндаи Ваколатдори ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон аз таҳсил дур мондани фарзандони муҳоҷирон дар Русия ва баргаштани 9 ҳазор хонандаи тоҷик аз ин кишварро боиси нигаронӣ хонда, гуфт, баъзе ҳуқуқҳои кудак, пеш аз ҳама ҳуқуқ ба таҳсил дар ин кишвар поймол мешаванд.
Ин нуктаро Суҳайлӣ Қодирӣ, сардори Шуъбаи ҳифзи давлатии ҳуқуқҳои кӯдаки Ваколатдори ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон рӯзи 9-уми феврал дар нишасти хабарӣ зикр кард.
Қаблан Раҳим Саидзода, вазири маориф ва илми кишвар дар нишасти хабарии ниҳоди роҳбарикунандааш дар ин бора иттилоъ дода, гуфта буд, ки 9 ҳазор кӯдаки баргардонидашуда дар Тоҷикистон “ба таҳсил фаро гирифта шудаанд”.
Ба қавли Суҳайлӣ Қодирӣ, ин теъдод хонандаи тоҷик, ки соли 2025 аз Русия ба кишвар баргардонида шуданд, баъди супоридани имтиҳон ва дубора қабул нашудан ба мактабҳои Русия ба Тоҷикистон оварда шудаанд.
Ӯ бозгардонидани ин миқдор хонандаи тоҷикро боиси нигаронии амиқ номида, далели онро ба якчанд тайғироте рабт дод, ки ахиран ба қонунгузории Русия ҳам дар соҳаи муҳоҷират ва ҳам дар соҳаи маориф ворид шуданд.
Ба қавли ӯ, дубора қабул нашудани хонандагони тоҷик ба макотиби Русия ба тағйироти қонунгузории ин кишвар дар самти маориф, ки “ҳам шумораи муайяни кӯдакон дар як синф ва ҳам сатҳи донистани забони русиро танзим мекунад, вобаста аст”.
“Якчанд ҳуқуқҳои кӯдак, пеш аз ҳама ҳуқуқи кудак ба таҳсил вайрон мешавад. Мо дар тамоми вохӯриҳое, ки бо ҷониби Русия дорем, аз уҳдадориҳои давлат дар самти амалисозии ҳуқуқи кудак ҳамеша ёдоварӣ мекунем, ки бояд амалӣ шаванд”, – изҳор дошт ӯ.
Ба қавли ӯ, хатари дигари ин раванд аз оила дур шудани кӯдак аст. Зеро агар кӯдакон дар макотиби Русия ба таҳсил фаро гирифта нашаванд, эҳтимоли ба кишвар баргардонидани онҳо зиёд мешавад.
“Мутаносибан, дар пайи ин, эҳтимолияти ба кишвар баргаштани падару модар низ зиёд мешавад, ки метавонад бинобар наёфтани ҷойи корӣ мушкили молиявию иҷтимоӣ ба миён орад”, – таъкид кард ӯ.
Ба ишораи ӯ, агар падару модар ба кишвар барнагарданд, хатари аз оила дур мондани кӯдакон пайдо мешавад.
“Ҳеҷ як кудаки тоҷик, гарчанд дар берун аз кишвар аз таҳсил дур монда бошад, дар сатҳи миллӣ дар Тоҷикистон аз таҳсил берун монда наметавонанд. Ҳоло ягон мушкил дар самти ҷобаҷокунии онҳо дар кишвар вуҷуд надорад”, – гуфт ӯ.
Аммо, ба таъкиди ӯ, новобаста аз ин, мушкилоти алоҳида ҳанӯз дар Русия боқӣ мемонад.
Гуфта шуд, ки ҳоло имкони баррасӣ ва ё пешниҳод ба Русия дар ин самт вуҷуд надорад, зеро аллакай ин тағйирот дар қонунгузории Русия ворид шудааст.
“Ин мушкилот боқӣ мемонад. Минбаъд инҳо марҳила ба марҳила ҳамин низомро танзим карданианд, аз ҷумла бо назардошти хориҷ кардани онҳо аз низоми таҳсил”, – таъкид кард ӯ.
Бояд гуфт, омори дақиқи кӯдакони тоқик, ки дар Русия қарор доранд, маълум нест.
Вазири маорифи кишвар ҳам дар нишасти хабарии охир аз таҳсил дур мондани фарзандони муҳоҷирон тоҷик дар Русияро нигаронкунанда гуфта буд. Дар ҳамин ҳол, ӯ баъзе мушкилеро, ки ҳангоми дар ватан ба таҳсил фаро гирифтани кӯдакони аз Русия баргашта пеш омад, зикр кард.
Аз ҷумла, вазир гуфта буд, як хонанда, “масалан, дар Тоҷикистон синфи 7-ро хатм мекунад ва ба Русия мераваду онҷо ба таҳсил фаро гирифта намешавад ва вақте баъди 1-2 сол бармегардад, мехоҳад таҳсилро дар синфи 8 ё 9 давом диҳад, ки ин имкон надорад”.
Бояд гуфт, баъди қабули қонун дар бораи санҷиши сатҳи забондонии фарзандони муҳоҷирон пеш аз қабул ба мактабҳои ин кишвар, ҳазорҳо кӯдакон аз таҳсил дур монданд. Худи муҳоҷирон низ мегӯянд, ки дар баъзе аз макотиби манотиқи Русия бо баҳонаи надонистани забони русӣ кӯдаконашонро ба мактаб қабул намекунанд.
Ин тасмими мақомоти Русияро баъзе аз равшанфикрон ва мансабдорони ин кишвар ҳам интиқод карданд. Аз ҷумла Рустам Миннихонов, раиси Ҷумҳурии Тотористон гуфта буд, ки кӯдакон бояд аз таҳсил канор намонанд ва ба онҳо имкон фароҳам оварда шавад, ки дар мактаб бошанд. Ӯ зикр карда буд, ки кӯдакон тез забон меомӯзанд.
Аммо сарфи назар аз ин, қонун қабул ва мушкили муҳоҷирон боз бештар шуд.
