Дар вилояти Суғд ният доранд, ки истифодаи меҳнати дастӣ дар ҷамъоварии пахтаро ба таври назаррас кам карда, ҷамъоварии пахтаро тариқи техника зиёд кунанд. Ин дастур дар яке аз ҷаласаҳои Раҷаб Аҳмадзода, раиси вилоят садо додааст.
Ин дастур, дар пасманзари изҳороти Қурбон Ҳакимзода, вазири кишоварзӣ садо дод, ки мансабдорони маҳаллиро барои маҷбур кардани деҳқонон барои кишти пахта интиқод кард. Кишти иҷбории "тиллои сафед" солҳост боиси норозигии кишоварзон ва ҳомиёни ҳуқуқ мешавад.
Байни нақша ва воқеият
Пахтакорӣ дар Тоҷикистон маъмулан соҳаи стратегӣ шуморида мешавад, вале дар амал он аз ҳама бештар мушкилот дорад. Пахтаро то ҳол бештар бо даст мечинанд.
Дар ҳамин ҳол, кишоварзон чанд маротиба норозигӣ карданд, ки интихоби зироат барои кишт аксар вақт ихтиёрӣ нест. Вале сарфи назар аз хавфҳои иқтисодӣ, норасоии об ё қувваи корӣ, аз деҳқонон иҷрои нақшаи ҷамъоварии пахтаро талаб мекунанд. Маҳз ин низоми фишорро чанде пеш вазири кишоварзӣ дар нишасти матбуотӣ интиқод кард.
"Ин зарба ба ҷайби деҳқон аст. Ин нодуруст ва барои иқтисод зараровар мебошад", – изҳор дошт Қурбон Ҳакимзода.
Ӯ тасдиқ кард, ки дар бархе минтақаҳо деҳқононро маҷбур мекунанд, ки кишти дигар зироатро вайрон карда, ба ҷои он пахта коранд. Ба таъкиди ӯ, дар ин ҳолат "тибқи қонун, хароҷоти деҳқонон бояд аз сӯи мақомоти маҳаллӣ ҷуброн карда шавад".
Истифода аз техника
Соли 2025 дар як қатор шаҳру навоҳии вилояти Суғд комбайнҳои пахтағундорӣ истифода шуданд. Чунин техника дар ноҳияҳои Зафарободу Ашт ва Мастчоҳу Ҷаббор Расулов кор мекарданд.
Бино ба маълумоти расмӣ, соли гузашта дар вилояти Суғд зиёда аз 195 ҳазор тонна ё худ 90,4%-и нақшаи ҳосили пахта ҷамъоварӣ гардидааст. Дар ҳамин ҳол, ҳиссаи ҷамъоварӣ тариқи техника начандон назаррас буд. Бо истифода аз комбайнҳо ҳамагӣ 3 ҳазор тоннаи ҳосил ҷамъоварӣ шудааст.
Сарбории асосӣ, мисли пешина ба ҷамъоварии дастӣ рост омад. Ба маъракаи ҷамъоварии пахта чинакчиёни зиёд ҷалб шуданд. Ҳатто омӯзгорону хонанагон ва кормандони тиб ба саҳро сафарбар шуданд.
Дар вилояти Суғд, ҳамасола, то 70 рӯзи заҳмати пардохтнашудаи чинакчиёни пахта ба қайд гирифта мешавад. Дар ин маърака ноҳияи Мастчоҳ яке аз пешсафон буд, нақшаашро дар муддати ду моҳ 100% иҷро кард.
Тибқи маълумоти расмӣ, дар ноҳия зиёда аз 27 ҳазор тонна пахта ҷамъоварӣ шуд. Масоҳати заминҳои кишти пахта зиёда аз 10 ҳазор гектар ва ҳосилнокии миёна 27 сентнер аз як гектарро ташкил дод. Соли 2024 аз ҳисоби зиёдтар будани майдони кишт натиҷаҳо баландтар буданд. Аммо сарфи назар аз нишондиҳандаҳо, ҳиссаи асосии ҳосил мисли пешин дастӣ ҷамъоварӣ карда шуд.
“Бале, техникаи пахтағундорӣ истифода шуд. Чор комбайни аз Ӯзбекистон овардашуда кор карданд. Вале ҷамъоварӣ хоҳ-нохоҳ тариқи дастӣ анҷом дода шуд”, – гуфтааст Фитрат Ҳикмат, роҳбари хадамоти матбуоти ноҳияи Мастчоҳ зимни суҳбат бо рӯзноманигорон.
Ба гуфтаи ӯ, ҷамъоварии пахта тариқи техника дарвоқеъ ҳам тезтар ва самараноктар аст, вале он ба маҳдудиятҳои сохторӣ вобаста аст.
Номбурда илова кардааст, ки мушкили дигари истифода нашудани техникаҳо ба худи хоҷагиҳо вобаста аст. Яъне истифодаи танҳодар заминҳои масоҳаташон калон – аз 100 гектар ва зиёдтар аз он мувофиқи мақсад аст.
“Танҳо харидани комбайн кофӣ нест. Имрӯз пунбадона мисли пешин бо усули замони шӯравӣ, яъне дар ҷӯякҳои барашон 60 сантиметр кишт мешавад, дар ҳоле, ки барои кори техникаи муосир ҷӯяки на камтар аз 80 сантиметр лозим аст. Дар мо бисёр хоҷагиҳо 1-2 гектар ва баъзеҳояшон ҳамагӣ 0,7 гектар қитъаи замин доранд. Дар чунин масоҳат истифодаи техника фоидаовар нест, гузашта аз ин, он гарон аст. Ҳалли ин кор танҳо дар сурати ҳамкории кишоварзон, ки заминҳояшон паҳлӯи ҳаманд ва ташкили муштараки ҷамъоварии ҳосилро роҳандозӣ мекунанд, имкон дорад”, – шарҳ додааст Фитрат Ҳикмат.
Коршиносон мегӯянд, мушкили обёрӣ, омили алоҳидаи боздорандаи рушди соҳа аст. Бисёре аз наҳрҳо (каналҳо)-и обёрӣ фарсуда шуда, ҳанӯз аз замони шӯравӣ таъмиру таҷдид нашудаанд. Бидуни ҳалли таъмини об, дар бораи ҳосили устувор ва зиёд кардани масоҳати кишт ҳарф задан душвор аст. Онҳо роҳи ҳалро дар обёрии қатрагӣ мебинан.
Ба гуфтаи намояндаи ҳукумати ноҳияи Мастчоҳ, барои обёрии қатрагӣ низ бо кишоварзон корбарӣ карда истодаанд
“Кишоварзон дар семинарҳои таълимӣ иштирок карда, технологияҳои муосирро меомӯзанд. Масалан, соли гузашта ҳудуди 200 гектар қитъаи замин бо плёнка пӯшонида шуданд, ки ин нашъунамои растаниҳоро тезонида, аз як гектар метавон то 50 сентнер ҳосили пахта гирифт", – иброз доштааст Фитрат Ҳикмат.
На танҳо харидани техника, балки тағйири равиш лозим аст
Дар вазорату идораҳои марбута таъкид мекунанд, ки гузаштан ба ҷамъоварии пахта тариқи техника маънои бозбинии тамоми маъракаи ҷамъоварии пахта – аз кишт то ҷамъоварии ҳосилро дорад.
Аз ҷумла, Абдуазиз Маҳмудзода, муовини роҳбари Раёсати кишоварзии вилояти Суғд дар суҳбат бо “Азия-Плюс” гуфт, ки "масалан, пунбадона бояд 15-20 сантиметр баландтар аллакай дар давраи баромадани муғҷа кишт шавад. Равиши мазкур ҳанӯз солҳои 90-ум истифода мешуд, ки қисмати назарраси нақшаи пахта аз ҳисоби техника иҷро мешуд”.
Ба гуфтаи ӯ, техникаи муосир ба худкор гардонидани на танҳо ҷамъоварии пахта, балки давраҳои омода кардани замин ва кишт низ имкон медиҳад, ки мустақиман ба хароҷот ва ҷамъоварии саривақтии он таъсир мерасонад.
“Як комбайн ба ҳисоби миёна аз 10 то 11 тонна пахта ҷамъоварӣ мекунад. Ҳамин қадар ҳосилро ҳудуди 100 нафар метавонанд ҷамъоварӣ кунанд. Ин ҳам бо шарте, ки ҳар кадоме аз онҳо дар як рӯз 100 кг пахта супорад. Агар 50 кг супорад, пас аллакай 200 нафар чинакчӣ лозим аст”, – шарҳ дод Маҳмудзода.
Мақомот бар ин назаранд, ки техникаро бояд корхонаҳои коркарди пахта харанд. Барои кишоварзоне, ки ба харидани техника хоҳиш доранд, имкони пешниҳоди лизинг (иҷора)-и дарозмуҳлат баррасӣ мешавад.
Бо вуҷуди ин, масъулин таъкид мекунанд, ки барои рушди соҳаи пахтакорӣ нақша доранд, ки тадриҷан аз чинаки дастии пахта даст кашида, ба кори техника афзалият диҳанд.
