Ҳукумати Тоҷикистон "Барномаи сармоягузории давлатиро барои солҳои 2026-2030" тасдиқ кард, ки тибқи он амалисозии 864 лоиҳаи сармоягузорӣ ба маблағи умумии 15,7 млрд доллар пешбинӣ шудааст. Ҳадафи аслии ҳуҷҷат ҷалби сармоягузории дохилӣ ва хориҷӣ баҳри рушди соҳаҳои афзалиятноки иқтисод унвон шудааст.
Қисмати зиёди лоиҳаҳо ҳоло манбаи муайяни маблағгузорӣ надоранд, ки тибқи арзёбии муаллифони Барнома, барои иштироки мададрасонҳои байнулмилалӣ ва намояндагони бахши хусусӣ имконоти васеъ фароҳам меорад. Дар умум, ҳоло барои сармоягузорон ба маблағи зиёда аз 11 млрд доллар лоиҳаҳо боз буда, бо маблағгузорӣ таъмин нестанд.
Афзалият ба энергетика ва нақлиёт
Пешбинӣ шудааст, ки қисмати зиёди маблағ ба соҳаи энергетика (38 лоиҳа ба маблағи 6,4 млрд доллар) равона мегардад.
Дар зинаи дуюм, соҳаи нақлиёт қарор дорад (22% ё худ 3,5 млрд доллар), дар идома бахши кишоварзӣ ва обёрӣ (13%), обтаъминкунӣ ва обу корез (8%), маорифу илм, тандурустӣ ва дигар бахшҳо ҷой гирифтаанд.
Дар назар аст, ки 801 лоиҳа (ба маблағи 10,1 млрд доллар) аз ҳисоби ҷалби грант ва кумакҳои техникӣ ва 63 лоиҳа (5,6 млрд доллар) – аз ҳисоби қарз ва маблағгузории омехта (қарз + грант) амалӣ мешаванд.
Дар ҳамин ҳол, манбаъҳои маблағгузорӣ танҳо барои 125 лоиҳа ба маблағи 4,3 млрд доллар муайян шуда, дар мавриди 739 лоиҳаи боқимонда (11,4 млрд доллар) ҳоло сармоягузорон пайдо нашудаанд.
Энергетикаи сабз ва содироти барқ
Дар барнома имконоти нодири Тоҷикистон дар соҳаи манбаъҳои таҷдидшавандаи энергия таъкид мешавад.
Зикр мегардад, ки имрӯз 98%-и нерӯи барқ дар кишвар аз ҳисоби манбаъҳои барқароршавандаи нерӯи барқ истеҳсол шуда, дар соли 2032 то ба 100% расонидани ин нишондиҳанда ба нақша гирифта шудааст.
Дар назар аст, ки оянда Тоҷикистон ба кишвари содиркунандаи бузурги нерӯи барқ дар минтақа табдил меёбад.
Имконоти нерӯи барқи обӣ (гидроэнергетикӣ)-и Тоҷикистон 527 млрд кВт/соат дар як сол арзёбӣ шуда, дар ҳамин ҳол ҳамагӣ 5% аз ин имконот азхуд шудааст. Имконоти истифодаи нерӯи офтобӣ ва бодӣ низ баланд боқӣ мемонад.
Иқтисод рушд ва камбизоатӣ коҳиш меёбад
Дар санад, натиҷаҳои амалисозии барномаи пешина барои солҳои 2021-2025 зикр шудааст.
Дар ин давра, рушди миёнаи солонаи иқтисоди кишвар 8,5%-ро ташкил дода Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД) дар соли 2024 ба 153,4 млрд сомонӣ расид. Тайи 5 соли ахир ҳаҷми сармоягузориҳои хориҷӣ 11,4 млрд долларро ташкил дода, сатҳи камбизоатӣ аз 26,3% то 20,3% поин рафтааст.
Муаллифони Барнома бо истинод ба маълумоти Бонки ҷаҳонӣ таъкид месозанд, ки Тоҷикистон ба сафи даҳгонаи кишварҳои дорои суръати баланди коҳиши камбизоатӣ тайи 15 соли ахир шомил шудааст.
Таваҷҷуҳ ба бахши хусусӣ
Дар санад зикр мегардад, ки мақомот ба тавсеъаи шарикии давлату бахши хусусӣ умедворанд. Аллакай ба маблағи зиёда аз 503 млн сомонӣ 15 созишномаи шарикии давлатӣ ва бахши хусусӣ ба имзо расида, зиёда аз 667 ҷойи корӣ фароҳам оварда шудааст.
Ҳамчунин, дар кишвар панҷ минтақаи озоди иқтисодӣ амал карда, дар онҳо 107 ширкат ба қайд гирифта шудааст.
Ғайр аз ин, ба сармоягузорон зиёда аз 240 навъи кафолату имтиёзҳо бо шумули имтиёз аз пардохти андоз ва осону сабуктар шудани расмиёти гумрукӣ пешниҳод шудааст.
Татбиқи муваффақонаи лоиҳа, тибқи арзёбии муаллифони он, дар сурати маҳдуд будани имконот, маблағгузорӣ ба лоиҳаҳои калидиро таъмин ва ба рушди энергетика, нақлиёт, бахши кишоварзӣ, иқтисоди рақамӣ ва соҳаи иҷтимоӣ суръат мебахшад.
