Агар Тоҷикистон рушди худро дар сатҳи 10 соли охир нигоҳ дошта тавонад, танҳо пас аз 100 сол метавонад ба сатҳи кишварҳои даромади баланд расад. Аммо ин муҳлат метавонад кам шавад, агар дар соҳаи иқтисоду зерсохтор ва баланд бардоштани маҳсулнокии меҳнат ислоҳоти муваффақона роҳандозӣ шавад.
Ин пешгӯӣ дар гузориши иқтисодии Бонки ҷаҳонӣ оид ба Аврупо ва Осиёи Марказӣ зикр шудааст. Пешгӯиҳо доир ба дигар кишварҳои минтақаи Осиёи Марказӣ низ вобаста ба суръати рушди онҳо дода шудааст.
Дар ҳамин ҳол, дигар кишвраҳои минтақа, аз ҷумла Туркманистон ва Қазоқистон ба ин сатҳ метавонанд дар давраи камтар аз 30 сол ноил гарданд. Ба Қирғизистон ҳудуди 70 сол лозим мешавад. Дар назар аст, ки ба Ӯзбекистон низ мисли Тоҷикистон барои расидан ба сатҳи кишварҳои дорои даромади баланд зиёда аз 100 сол муҳлат зарур аст.
Ин пешгӯӣ ба рушди даромад ба ҳар сари аҳолӣ ба ҳисоби миёна таий 10 соли охир асос ёфта, поинравии рушди иқтисод бар асари пандемия ва душвориҳои нимаи солҳои 2010-ро ба инобат мегирад.
Тағйироти имконпазир дар пешгӯиҳо
Тибқи пешгӯии Бонки ҷаҳонӣ, рушди иқтисод дар Осиёи Марказӣ дар муқоиса бо тамоюли давраи то пандемия коҳиш ёфт. Соли 2024 рушд ба ҳар сари аҳолӣ 2,9% дар муқоиса бо 3,9% ба ҳисоби миёна дар солҳои 2000-2020 ва Маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ (ММД)-и миёна ба ҳар сари аҳолӣ 2,5% пасттар аз пешгӯиҳои то пандемияро ташкил дод.
Дар соли 2026 суръати рушди иқтисоди кишварҳои Осиёи Марказӣ начандон баланд – 4,4% дар як сол дар назар аст, ки ба коҳиши савдо бо Русия, муътадил шудани ҳаҷми интиқоли маблағ ва сармоягузориҳои маҳдуд ба соҳаҳои берун аз ашёи хом марбут аст.
Интиқоли маблағ дар дастгирии истеъмол ва коҳиши камбизоатӣ нақши калидӣ мебозанд: дар Тоҷикистон ҳаҷми онҳо қариб 40% нисбат ба ММД ва дар Қирғизистон – зиёда аз 20%-ро ташкил медиҳанд. Сабук кардани сиёсати пуливу қарзӣ дар Тоҷикистон ба туфайли таҳкими қурби пули миллӣ ва поинравии таваррум то сатҳи поинтар аз ҳадафнок имконпазир шуд.
Бонки ҷаҳонӣ таъкид мекунад, ки барои гузаштан ба категориия кишварҳои дорои даромади баланд суръатбахшӣ ба рушди маҳсулнокӣ тариқи навсозии технологӣ, инноватсия ва рушди фаъолмандии соҳибкорӣ зарур аст.
Агар айни замон аксари кишварҳои минтақа стратетгияи «2i» (сармоягузорӣ ва воридоти дониш/сармоя)-ро мавриди амал қарор дода бошанд, пас барои такони босифат ба онҳо лозим меояд, ки ба стратегияи «3i» гузашта, таркиби сеюм – инноватсияҳоро илова намоянд.
