Як намояндаи Ваколатдори ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон аз таҳсил дур мондани фарзандони муҳоҷирон дар Русия ва баргаштани 9 ҳазор хонандаи тоҷик аз ин кишварро боиси нигаронӣ хонда, гуфт, баъзе ҳуқуқҳои кудак, пеш аз ҳама ҳуқуқ ба таҳсил дар ин кишвар поймол мешаванд.

Ин нуктаро Суҳайлӣ Қодирӣ, сардори Шуъбаи ҳифзи давлатии ҳуқуқҳои кӯдаки Ваколатдори ҳуқуқи инсон дар Тоҷикистон рӯзи 9-уми феврал дар нишасти хабарӣ зикр кард.

Қаблан Раҳим Саидзода, вазири маориф ва илми кишвар дар нишасти хабарии ниҳоди роҳбарикунандааш дар ин бора иттилоъ дода, гуфта буд, ки 9 ҳазор кӯдаки баргардонидашуда дар Тоҷикистон “ба таҳсил фаро гирифта шудаанд”.

Ба қавли Суҳайлӣ Қодирӣ, ин теъдод хонандаи тоҷик, ки соли 2025 аз Русия ба кишвар баргардонида шуданд, баъди супоридани имтиҳон ва дубора қабул нашудан ба мактабҳои Русия ба Тоҷикистон оварда шудаанд.

Ӯ бозгардонидани ин миқдор хонандаи тоҷикро боиси нигаронии амиқ номида, далели онро ба якчанд тайғироте рабт дод, ки ахиран ба қонунгузории Русия ҳам дар соҳаи муҳоҷират ва ҳам дар соҳаи маориф ворид шуданд.

Ба қавли ӯ, дубора қабул нашудани хонандагони тоҷик ба макотиби Русия ба тағйироти қонунгузории ин кишвар дар самти маориф, ки “ҳам шумораи муайяни кӯдакон дар як синф ва ҳам сатҳи донистани забони русиро танзим мекунад, вобаста аст”.

“Якчанд ҳуқуқҳои кӯдак, пеш аз ҳама ҳуқуқи кудак ба таҳсил вайрон мешавад. Мо дар тамоми вохӯриҳое, ки бо ҷониби Русия дорем, аз уҳдадориҳои давлат дар самти амалисозии ҳуқуқи кудак ҳамеша ёдоварӣ мекунем, ки бояд амалӣ шаванд”, – изҳор дошт ӯ.

Ба қавли ӯ, хатари дигари ин раванд аз оила дур шудани кӯдак аст. Зеро агар кӯдакон дар макотиби Русия ба таҳсил фаро гирифта нашаванд, эҳтимоли ба кишвар баргардонидани онҳо зиёд мешавад.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Суҳайлӣ Қодирӣ

“Мутаносибан, дар пайи ин, эҳтимолияти ба кишвар баргаштани падару модар низ зиёд мешавад, ки метавонад бинобар наёфтани ҷойи корӣ мушкили молиявию иҷтимоӣ ба миён орад”, – таъкид кард ӯ.

Ба ишораи ӯ, агар падару модар ба кишвар барнагарданд, хатари аз оила дур мондани кӯдакон пайдо мешавад.

“Ҳеҷ як кудаки тоҷик, гарчанд дар берун аз кишвар аз таҳсил дур монда бошад, дар сатҳи миллӣ дар Тоҷикистон аз таҳсил берун монда наметавонанд. Ҳоло ягон мушкил дар самти ҷобаҷокунии онҳо дар кишвар вуҷуд надорад”, – гуфт ӯ.

Аммо, ба таъкиди ӯ, новобаста аз ин, мушкилоти алоҳида ҳанӯз дар Русия боқӣ мемонад.

Гуфта шуд, ки ҳоло имкони баррасӣ ва ё пешниҳод ба Русия дар ин самт вуҷуд надорад, зеро аллакай ин тағйирот дар қонунгузории Русия ворид шудааст.

“Ин мушкилот боқӣ мемонад. Минбаъд инҳо марҳила ба марҳила ҳамин низомро танзим карданианд, аз ҷумла бо назардошти хориҷ кардани онҳо аз низоми таҳсил”, – таъкид кард ӯ.

Бояд гуфт, омори дақиқи кӯдакони тоқик, ки дар Русия қарор доранд, маълум нест.

Вазири маорифи кишвар ҳам дар нишасти хабарии охир аз таҳсил дур мондани фарзандони муҳоҷирон тоҷик дар Русияро нигаронкунанда гуфта буд. Дар ҳамин ҳол, ӯ баъзе мушкилеро, ки ҳангоми дар ватан ба таҳсил фаро гирифтани кӯдакони аз Русия баргашта пеш омад, зикр кард.

Аз ҷумла, вазир гуфта буд, як хонанда, “масалан, дар Тоҷикистон синфи 7-ро хатм мекунад ва ба Русия мераваду онҷо ба таҳсил фаро гирифта намешавад ва вақте баъди 1-2 сол бармегардад, мехоҳад таҳсилро дар синфи 8 ё 9 давом диҳад, ки ин имкон надорад”.

Бояд гуфт, баъди қабули қонун дар бораи санҷиши сатҳи забондонии фарзандони муҳоҷирон пеш аз қабул ба мактабҳои ин кишвар, ҳазорҳо кӯдакон аз таҳсил дур монданд. Худи муҳоҷирон низ мегӯянд, ки дар баъзе аз макотиби манотиқи Русия бо баҳонаи надонистани забони русӣ кӯдаконашонро ба мактаб қабул намекунанд.

Ин тасмими мақомоти Русияро баъзе аз равшанфикрон ва мансабдорони ин кишвар ҳам интиқод карданд. Аз ҷумла Рустам Миннихонов, раиси Ҷумҳурии Тотористон гуфта буд, ки кӯдакон бояд аз таҳсил канор намонанд ва ба онҳо имкон фароҳам оварда шавад, ки дар мактаб бошанд. Ӯ зикр карда буд, ки кӯдакон тез забон меомӯзанд.

Аммо сарфи назар аз ин, қонун қабул ва мушкили муҳоҷирон боз бештар шуд.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

ЧОРАБИНИҲОИ МУҲИМ

– Имрӯз Додгоҳи Олӣ (соати 10:00), Хадамоти гумрук (соати 10:00), Вазорати корҳои дохилӣ (соати 11:00), Вазорати адлия (соати 14:00) нишасти матбуотӣ доир карда, аз фаъолияти яксолаи худ назди хабарнигорон ҳисобот медиҳанд.

ЯК РӮЗИ ТАЪРИХ – 12 ФЕВРАЛ

Соли 1958 – Ба шаҳри Сталинобод (Душанбеи имрӯза) аввалин чархболи МИ-1 ворид гардид.

Соли 1990 – Ҳодисаҳои маъруф бо номи “Баҳманмоҳи хунин” оғоз гардиданд. Дар ин рӯз гурӯҳе аз мардум дар назди бинои Кумитаи Марказии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон ҷамъ омада, истеъфои роҳбарияти ҷумҳуриро талаб карданд. Тазоҳурот ба бетартибиҳо ва задухӯрдҳо бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ табдил ёфт. Дар натиҷа чандин нафар кушта ва захмӣ шуданд. Барои барқарор кардани тартибот, дар шаҳр вазъияти фавқулода эълон гардид.

ИЗОБРАЖЕНИЕ

Ин рӯйдодҳо ҳамчун оғози нооромиҳои сиёсӣ дар Тоҷикистон дониста мешаванд, ки баъдан ба ҷанги шаҳрвандӣ оварда расонид. Баъзе таҳлилгарон бар он назаранд, ки ин ҳодисаҳо натиҷаи иғвоангезии гурӯҳҳои манфиатдор буданд, ки мехостанд вазъияти сиёсиро ноором созанд ва ба ҳадафҳои худ бирасанд.

Соли 2010 –  Дар Вашингтон аввалин машваратҳои сиёсӣ байни Тоҷикистон ва Амрико баргузор гардид.

Соли 2011 – Дар Тоҷикистон барои аввалин бор технологияи 4G ба таври санҷишӣ фаъол гардид.

Соли 2018 – Мақомоти Душанбе қарор қабул карданд, ки сокинони биноҳои баландошёна наметавонанд либосҳои шусташударо дар пешайвонҳои кушод ва берун аз тиреза хушк кунанд.

Соли 2020 – Директори собиқи ширкати сохтмонии “Манзили дастрас” ба 21 соли зиндон маҳкум шуд. Панҷ шарики ӯ аз 8 то 16 сол ҳукм гирифтанд.

Соли 2021 – Руҳонии тоҷик Эшони Сироҷиддин ба 5 солу 6 моҳи зиндон маҳкум шуд.

Соли 2022 – Мӯҳлати дубора сабти ном кардани симкортҳо бо шиносномаҳои нав дар Тоҷикистон дигарбора тамдид шуд. Ин мӯҳлат то 15 феврали 2023 эътибор дошт.

ШАХСИЯТҲО

Соли 1463 – Мавлуди Фахруддин Алии Сафӣ, шоир, ориф ва нависандаи форс-тоҷик, писари Ҳусайн Воизи Кошифӣ ва муаллифи “Латоифу-т-тавоиф”.

Фахриддин Алии Сафӣ нависанда, мутарҷим ва муаррихи машҳури асри XVI буда, дар Ҳирот ба дунё омадааст. Ӯ фарзанди Ҳусайн Воизи Кошифӣ буда, чун падараш олиму воиз, фақеҳу муҳаддис, муфассири Қуръон ва шоиру нависандаи тавонои замони худ ба шумор мерафтааст.

Яке аз осори маъруфи ӯ “Латоиф-ут-тавоъиф” мебошад, ки маҷмӯаи ҳикоёт ва латифаҳои таърихӣ буда, маълумоти арзишмандро дар бораи шахсиятҳои маъруфи замонаш гирд овардааст. Ин китоб манбаи муҳими омӯзиши таърихи фарҳанг ва адабиёти форсӣ-тоҷикӣ мебошад.

Соли 1919 – Мавлуди Бахтулҷамол Карамхудоев, ҳунарпешаи театр ва коргардони тоҷик.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Бахтулҷамол Карамхудоев

Соли 1936 аввалин театри касбии Помир таъсис ёфт ва Карамхудоев яке аз аъзоёни асосии он буд. Саҳми ӯ дар рушди театри Помир босазо арзёбӣ мешавад. Ӯ дар давоми фаъолияти худ зиёда аз 45 нақш офаридааст, аз ҷумла дар намоишномаҳои маъруфи “Қишлоқи тиллоӣ”, “Майсара”, “Макр ва муҳаббат”, “Оршин мололон” ва ғайра.

Ӯ аз соли 1944 ба коргардонӣ пардохта, беш аз 48 намоишнома ба саҳна гузоштааст.

Соли 1927 – Зодрӯзи Холмурод Шарипов, ходими давлатӣ ва ҷамъиятӣ, олим ва нависандаи тоҷик.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Холмурод Шарифов

Ӯ  муддате ҷонишини мудири шуъбаи идеологияи КМ ҲК Тоҷикистон, муовини аввали вазири маданият ва солҳои 1968-1979 мудири шуъбаи маданияти КМ ҲКТ, раиси Кумитаи табъу нашри Тоҷикистон, солҳои 1990-1996 раиси Комиссияи марказии интихобот ва раъйпурсии ҷумҳурӣ, солҳои зиёд узви Кумитаи шӯравии ҳамдилии мамолики Осиёву Африқо, узви КМ ҲКТ, депутати Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 8-11) будааст.

Солҳои 1990-2002 раисии Кумитаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ оид ба адабиёт, санъат ва меъмориро бар уҳда дошт. Холмурод Шарипов 26-уми декабри соли 2017 аз олам чашм пӯшид.

Соли 1931 – Мавлуди  Муҳиддин Зоиров, ходими шӯравӣ, котиби якуми кумитаи вилоятии Бадахшони Кӯҳии Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон, вазири кишоварзии Тоҷикистони Шӯравӣ.

Соли 1961 – Мавлуди Азизи Азиз, нависандаи тоҷик, роҳбари шӯъбаи адабиёти бачагонаи Иттифоқи нависандагон.

ИЗОБРАЖЕНИЕ

Азизи Азиз, ки ҳамчун нависандаи бачагон маъруфият дорад, зодаи ноҳияи Деваштич буда, Донишкадаи омӯзгории шаҳри Хуҷандро хатм кардааст. Ӯ солҳо ҳамчун омӯзгор ва баъдтар ҳамчун муҳаррир дар ҳафтаномаву маҷаллаҳо фаъолият намудааст. Ҳоло роҳбари шӯъбаи адабиёти бачагонаи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст.

Ӯ асосан барои бачаҳо эҷод мекунад. Гулчини офаридаҳояш дар китобҳои “Афсона ва ҳикояҳо”, “Хандонак”, “Қиссаи пирамарди тоҷик ва сарлашкари муғул”, “Фил аз чӣ метарсад?”, “Афсонаи тарс”, “Ҷануб кадом тараф аст?” ба чоп расидаанд.

Азизи Азиз аз нависандагонест, ки аз китобу адабиёт пайваста ҳимоят мекунад ва ошкоро аз дурӣ аз китобу кам шудани таваҷҷуҳ ба он андешаҳояшро изҳор доштааст. Аз ҷумла, борҳо бо расонаҳо пиромуни китоб, адабиёти кӯдакона ва китобу китобхонӣ дар кишвар суҳбат кардааст. "Азия-Плюс" низ соле пеш дар ҷамъбасти ҳафтаи китоби кӯдакона бо ӯ суҳбат ва матлаб нашр карда буд, ки дар матлаби “Рақс ҳаст, суруд ҳаст, аммо китоб нест”. Адабиёти кӯдакона дар Тоҷикистон бо кадом мушкилот рӯбарӯст? мутолиа кунед.

“Азия-Плюс” соли 2024 оид ба кору пайкори Азизи Азиз ба муносибати 64-солагиаш мусоҳиба анҷом дод, ки дар ин пайванд метавонед хонед.

Соли 1967 – Зодрӯзи Маҳмаддовуд Саломиён (Саломов), адабиётшинос ва ноиби Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Маҳмаддовуд Саломиён

Маҳмаддовуд Саломиён ҳоло ноиби Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон буда, қаблан дар вазифаҳои роҳбарикунандаи самти таълиму адабиёт кор кардааст.

Ӯ хатмкардаи ДМТ буда, аз соли 1995 дар ҳамин донишгоҳ ҳамчун омӯзгор ба фаъолият пардохтааст. Солҳои баъдӣ, аввал муовини декани факултети филология, мудири кафедраи таърихи забон ва типология ва аз соли 2008 декани ин факултет буд.

Ӯ муаллифи китобҳои “Ифодаи маҷоз дар ғазалиёти Ҳофизи Шерозӣ”, “Машқи хатти арабиасоси тоҷикӣ (дастури таълимӣ), “Орифаи дарёдил” аст.

Соли 1974 – Зодрӯзи Ашӯрбой Солеҳзода, собиқ ректори Донишкадаи молия ва иқтисод ва ёрдамчии  пешини президент оид ба масъалаҳои иқтисодӣ.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Ашӯрбой Солеҳзода

Фаъолияти Солеҳбой Ашурзода аз Донишгоҳи давлатии миллии Тоҷикистон оғоз шуда, дар ин даргоҳ аз ассистент то муовини декан кор кардааст.

Ӯ соли 2013 аввал муовини ректор оид ба илми Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва аз моҳи декабри соли 2013 ректори Донишкадаи молия ва иқтисоди Тоҷикистон буд. Аз соли 2017 ёрдамчии президенти Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иқтисодӣ буд. Ахиран ӯ дар вазифаи муовини аввали вазорати рушди иқтисод ва савдо кор мекард.

Соли 1986 – Мавлуди Ҷаҳон Қурбонов, муштзани маъруфи тоҷик.

Соли 1988 – Зодрӯзи Дилшод Восиев, собиқ футболбози тими миллии футболи Тоҷикистон.

Соли 1984 – Абдулаҳад Қаҳҳоров, ходими ҳизбӣ ва давлатӣ, раиси Шӯрои вазирони Тоҷикистони Шӯравӣ дар синни 70-солагӣ аз олам даргузашт.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Абдулаҳад Қаҳҳоров

Абдулаҳад Қаҳҳоров баъди хатми Донишкадаи давлатии педагогии Ленинобод ва курси яксолаи бозомӯзии коркунони роҳбарикунандаи ҳизбию шӯравӣ фаъолияти кориашро ҳамчун нозири шуъбаи меҳнати округи Қӯқанд оғоз карда, минбаъд дар вазифаҳои котиби Кумитаи комсомолии ноҳияи Панҷакент, мудири шуъбаи ноҳиявии “Тоҷиктранс”, ҷонишини раиси кумитаи иҷроияи шаҳри Панҷакент ва кумитаҳои ҳизбӣ фаъолият кардааст.

Шурӯъ аз соли 1956 дар вазифаҳои ҷонишини раиси Шӯрои вазирон ва ҳамзамон раиси Кумитаи давлатии банақшагирии ҶШС Тоҷикистон фаъолият кард.

Солҳои 1961-1973 раиси Шӯрои вазирони ҶШС Тоҷикистон, ҳамзамон вазири корҳои хориҷии ҶШС Тоҷикистон буд.

Абдулаҳад Қаҳҳоров 12-уми феврали соли 1984 дар 70-солагӣ аз олам даргузашт.

САНАҲОИ МУҲИМИ ҶАҲОНӢ

Имрӯз Рӯзи байналмилалии илм ва инсонгароӣ ё Рӯзи Дарвин таҷлил мешавад. Ин сана ба рӯзи таваллуди олими машҳури англис, табиатшинос Чарлз Дарвин рост меояд. Ин рӯз на танҳо барои қадрдонии кашфиёти Дарвин, балки барои таблиғи илм ва арзишҳои инсонӣ ҷашн гирифта мешавад.

ИЗОБРАЖЕНИЕ

Имрӯз зодрӯзи Авраҳам Линколн, 16-умин президенти ИМА (1861-1865) ва аввалин президенти ҳизби ҷумҳурихоҳ (1854) аст. Линколн яке аз бузургтарин шахсиятҳои сиёсӣ дар таърихи ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Акси ӯро метавон дар доллари амрикоӣ дид ва номи ӯро як ширкати автомобилсозӣ низ истифода мебарад.

Яке аз дастовардҳои асосии ӯ барҳам додани ғуломдорӣ буд, ки қадами муҳиме дар таъмини озодии воқеии инсон ба ҳисоб мерафт.

ИЗОБРАЖЕНИЕ

Рӯзи байналмилалии агентиҳои ақди никоҳ низ ҳамасола 12 феврал таҷлил карда мешавад. Ин ҷашн бори аввал 1 декабри соли 2010 дар Департаменти моликияти зеҳнии Вазорати маориф ва илми Украина ба қайд гирифта шуда, аз ҷониби агентиҳои ақди никоҳи ИМА, Канада, Олмон, Фаронса, Италия, Испания, Швейтсария ва Русия дастгирӣ ёфт.

Мақсади ин рӯз ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеа ба фаъолияти агентиҳои ақди никоҳ ва густариши хизматрасониҳои онҳо мебошад.

ИЗОБРАЖЕНИЕ

ВАЗЪИ ҲАВО*

Дар вилояти Суғд – Ҳавои тағйирёбанда, дар баъзе ноҳияҳои водию доманакӯҳӣ борон ва дар ноҳияҳои кӯҳӣ борон ва барф борида, дар ноҳияҳои алоҳида тормеғ мефарояд. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 8+13º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ рӯзона 0+5º гарм, дар водиҳо шабона 3+8º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ шабона -4+1º.

Дар вилояти Хатлон – Ҳавои тағйирёбанда пешгӯӣ шуда, дар баъзе ноҳияҳо борони кӯтоҳмуддат ва дар баландиҳои зиёда аз 2000 метр аз сатҳи баҳр барф меборад. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 13+18º гарм, дар  доманакӯҳҳо рӯзона 7+12º гарм, дар водиҳо шабона 8+13º гарм, дар ноҳияҳои доманакӯҳӣ шабона 3+8º гарм.

Дар шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ – Ҳавои тағйирёбанда, дар водиҳо баъзан борон, дар ноҳияҳои кӯҳӣ борон ва барф борида, рӯзона дар баъзе ноҳияҳо шиддат мегирад. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 8+13º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ рӯзона -1+4º, дар водиҳо шабона 4+9º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ шабона 1-6º сард.

Дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон – Ҳавои тағйирёбанда пешгӯӣ шуда, дар ноҳияҳои алоҳида борон ва барф борида, дар баъзе ноҳияҳои ғарбии вилоят шиддат мегирад. Ҳарорат: дар ғарби вилоят рӯзона 2+7º гарм, дар баъзе ноҳияҳо то 10+12º гарм, дар шарқи вилоят рӯзона 0-5º сард, дар баъзе минтақаҳо то 8-10º сард, дар ғарби вилоят шабона 1-6º сард, дар баъзе ноҳияҳо то 4+6º гарм, дар шарқи вилоят шабона 12-17º сард, дар баъзе минтақаҳо то 26-28º сард. 

Дар шаҳри Душанбе – Ҳавои  тағйирёбанда пешгӯӣ шуда, баъзан борон меборад. Ҳарорат: рӯзона 11+13º гарм, шабона 6+8º гарм.

Дар шаҳри Хуҷанд – Ҳавои тағйирёбанда, борон борида, тормеғ мефарояд. Ҳарорат: рӯзона 10+12º гарм, шабона 3+5º гарм.

Дар шаҳри Бохтар – Ҳавои тағйирёбанда, рӯзона борони кӯтоҳмуддат меборад. Ҳарорат: рӯзона 16+18º гарм, шабона 8+10º гарм.

Дар шаҳри Хоруғ – Ҳавои тағйирёбанда пешгӯӣ шуда, баъзан борон ва барф меборад. Ҳарорат: рӯзона 5+7º гарм, шабона -1+1º.

*Ҳарорати шабонаи ҳаво шаби 12 ба 13-уми феврал ба ҳисоб гирифта шудааст.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

11-уми феврал Рӯзи байналмилалии занон ва духтарон дар илм таҷлил мешавад. Ин сана аз ҷониби Созмони милали муттаҳид барои баланд бардоштани нақши бонувон дар илм, бартараф кардани нобаробарии ҷинсӣ дар STEM (илм, фанноварӣ, муҳандисӣ ва риёзиёт), таъмини дастрасӣ ба таҳсил ва рушди касбии занону духтарон таъсис ёфтааст.

Дар Тоҷикистон заноне ҳастанд, ки дар самти илмии интихобкардаи худ муваффақ буда, дар таърихи илми кишвар ҷойгоҳи вижа доранд.

“Азия-Плюс” тасмим гирифт, ки бо баҳонаи Рӯзи байналмилалии занон ва духтарон дар илм аз чанде занони дар илм пешсафи тоҷик ёд оварад. Албатта, ин рӯйхати расмӣ нест ва танҳо дар пайи суҳбатҳо бо донишмандони кишвар таҳия шудааст.

Тоҷике дар сайёраи осмонӣ

Гулчеҳра Қоҳирова нахустин бонуи нуҷумшиноси тоҷик аст, ки сайёраи осмоние номи ӯро гирифтааст. Соли 2014 Иттиҳоди байналмилалии ситорашиносон барои саҳми ӯ дар илм, сайёраи хурдеро зери рақами 24533 бо номи "Kokhirova" номид.  Инчунин, ӯ аввалин зан дар Тоҷикистон аст, ки ҷоизаи асосии ИДМ – “Ситораҳои Иттиҳод”-ро барои дастовардҳои баландтарин дар соҳаи гуманитарӣ дар солҳои 2019 ва 2020 ба даст овардааст.

Аз Қоҳирова аввалин зани роҳбар дар таърихи Институти астрофизикаи Тоҷикистон ном мебаранд. Бо сарварии ӯ нахустин шабакаи болидӣ (шиҳоби калони дурахшон) дар кишвар, ки дар Осиёи Миёна низ аввалин дониста мешавад, таъсис ёфтааст. Инчунин солҳои 2014-2016 таҳти роҳбарии Қоҳирова Расадхонаи байналмилалии Санглох ва телескопи якметраи он барқарору навсозӣ шудаанд.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Гулчеҳра Қоҳирова

Тадқиқоти илмии Қоҳирова ба ҷисмҳои хурди системаи Офтоб, хусусияти физикӣ ва динамикӣ, пайдоиш ва муносибати байни ин ҷисмҳо алоқаманд аст. Ӯ барои омӯхтани спектрҳои метеорҳо услуберо ба кор бурдааст, ки дар асоси он дар бораи таркиби миқдори моддаи метеорӣ натиҷаҳои нав ба даст омадаанд.

“Зани сол” дар Амрико

Муҳиба Яқубова, олими илмҳои биологӣ дар Тоҷикистон буда, соли 2004 аз ҷониби Институти биографии Амрико унвони “Зани сол”-ро соҳиб шудааст. Бо ташаббуси Яқубова соли 1974 нахустин маротиба дар кишвар ба кафедраи биохимия асос гузошта шудааст. Инчунин бо талошҳои ӯ, дар назди Академияи илмҳои Тоҷикистон “Маркази биология ва тибби инноватсионӣ” таъсис дода шуд, ки ба он ду лаборатория: бехатарии биологӣ ва тибби инноватсионӣ шомиланд. Соли 1995 бошад ӯ Анҷумани “Занони илми Точикистон”-ро таъсис додааст.

Фаъолияти илмии Яқубова асосан дар самти биохимия, биофизика, физиология ва генетикаи рустаниҳои кишоварзӣ буда, дар бораи танзими реаксияҳои биохимиявӣ ҳангоми фотосинтез таҳқиқот анҷом додааст. Ҳамчунин, дар бораи биохимияи рустаниҳо, тавсифи сохторӣ-вазифавии хлоропластҳои пахта, фотосинтез ва монандшавии азот дар пахта ва ғайра беш аз дусад кори илмӣ навиштааст. Яқубова маълум кардааст, ки чӣ тавр реаксияҳои химиявӣ дар растаниҳо ҷараён мегиранд ва чӣ гуна онҳо ба ҳосилнокӣ таъсир доранд.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Муҳиба Яъқубова

Бонуи пиряхшинос

Дилором Қаюмова аввалин зани пиряхшиноси тоҷик аст, ки соли 2018 дар экспедитсияи пиряхшиносӣ иштирок ва “Иттиҳодияи бонувони пиряхшинос”-ро дар Тоҷикистон таъсис додааст. Ҳоло дар ин Иттиҳодия 14 зан аъзо буда, 4 нафари онҳо аллакай дар экспедитсияҳо ширкат мекунанд.

Ба таъкиди Қаюмова, мақсади асосии иттиҳодия ҷалби занон ба таҳқиқот ва ҳифзи пиряхҳо аст. Аъзои он ҳар тобистон ба экспедитсияҳо мераванд ва нафаре ҳатто то ба баландии 5500 метр аз сатҳи баҳр баромадааст.

Қаюмова коршиноси гидрологияи изотопҳо буда, дар рушди илми криосфера дар кишвар саҳм гузоштааст. Ӯ дар тадқиқоти худ усулҳои муосири изотопӣ ва гидрохимиявиро барои омӯзиши пиряхҳо, қабати барф ва равандҳои ташаккули захираҳои об дар заминаи тағйирёбии иқлим истифода мебарад.

Самтҳои асосии фаъолияти ӯ татбиқ ва таҳияи усулҳои изотопӣ дар омӯзиши пиряхҳои Тоҷикистон аст. Тадқиқоти ӯ заминаи илмии мониторинги ҳолати пиряхҳо ва пешгӯии захираҳои обро дар шароити тағйирёбии иқлим ташкил медиҳад.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Дилором Қаюмова

Дар олами ихтироот

Миёни занони тоҷик ихтирокороне низ ҳастанд, ки дар сатҳи байналмилалӣ шинохташудаанд. Мубашира Раҳимова профессор ва доктори илмҳои кимиё аз зумраи чунин занон аст, ки дар чандин озмуну намоишҳои байналмиллалии ихтироъкорон иштирок карда, ба дастовардҳои зиёд ноил шудааст. Ӯ тӯлӣ фаъолияти беш аз 50-солаи худ дар самти ихтироъкорӣ дар ҳамдастӣ бо дигар ихтирокорон 43 ихтироъ дорад.

Барои ихтирооташ дар Суис ва Куриёи Ҷанубӣ нишони тилло ва дар Покистону Кувайт медали нуқра ба даст овардааст.

Ҳамзамон, ӯ нахустин зани тоҷик аст, ки бо дипломи “Беҳтарин зани ихтироъкор”-и Эрон ва шаҳодатномаи Индонезия қадрдонӣ шудааст. Гузашта аз ин, Раҳимова се маротиба (солҳои 2015, 2017 ва 2019) дар кишвар сазовори мақоми беҳтарин зани ихтироъкор шудааст.

Ҳамаи ихтирооти Раҳимова ба пайвастҳои комплексии металҳои микроэлементҳо бо тезобҳои органикӣ вобастагӣ доранд. Ба таъкиди ӯ, агар ихтирооти ӯ дар истеҳсолот ба роҳ монда шавад, хоҷагии қишлоқ ба маротиб рушд хоҳад кард.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Мубашира Раҳимова

Посдори забон

Фарангис Шарифзода аввалин занест, ки дар таърихи Институти забон ва адабиёти ба номи Рӯдакии АМИТ ба мақоми роҳбарии ин муассиса расидааст. Ӯ доктори илмҳои филологӣ ва профессор буда, аз рӯзҳои нахустини роҳбариаш, дар назди Институт шуъбаи таҳқиқи забонҳои бостон, забонҳои бадахшонӣ ва яғнобиро таъсис дод.

Шарифзода, асосан, дар мавзӯъҳои вижагиҳои луғавию маъноӣ ва наҳвии осори асрҳои Х-ХІ таҳқиқоти илмӣ навиштааст. Аксари пажӯҳишҳои ӯ дар бораи сохтори наҳвии ҷумла дар осори се давраи рушди таърихи забон ва вижагиҳои луғавии асари тасаввуфии “Кашф-ул-маҳҷуб”-и Ҳуҷвирӣ, “Маснавии маънавӣ”-и Ҷалолуддини Балхӣ, “Баҳористон”-и Абдураҳмони Ҷомӣ ва ашъори Рӯдакӣ аст.

Шарифзода чандест барои шабеҳсозии грамматикаи забони тоҷикии муосир бо суннатӣ ва аз байн бурдани хатоҳои дастурҳои нави таълимӣ мақолаҳои илмӣ ба чоп мерасонад.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Фарангис Шарифзода

Бояд гуфт, бо талошҳои ӯ китоби дарсии “Забони паҳлавӣ” аз форсӣ ба хатти кирилӣ баргардон ва нашр шудааст. Ҳамчунин, Шарифзода муаллифи китобҳои дарсии забони давлатӣ барои синфҳои таҳсилашон бо забонҳои русӣ, ӯзбекӣ ва қирғизӣ аст.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

Ширкати HONOR, таҳиягари ҷаҳонии низоми экологии дастгоҳҳои ҳуши маснӯӣ, смартфони нави HONOR X8d-ро аз силсилаи эътирофшудаи X Series муаррифӣ кард. Дастгоҳ бо мақсади фароҳам овардани таҷрибаи ҳарчи бароҳати корбарӣ таҳия шуда, тарҳи ултратунук, батареяи боэътимод ва корбурдҳои пешрафтаи ҳуши маснӯиро муттаҳид месозад.

HONOR X8d бо танаи ултратунук ва сабук бо ғафсии ҳамагӣ 7,5 мм фарқ мекунад. Ба туфайли технологияҳои пешрафтаи эксимерӣ ва матнҳои микро-нано, тана намуди дурахшон ва ҷолиб дорад ва чорчӯбаи нозуки металлии он тарҳи зоҳириро комил месозад.

Смартфон бо батареяи бузурги ғунҷоишаш 7000 мА•соат муҷаҳҳаз буда, то 52 соат кори мустақил ва то 31 соат тамошои наворро таъмин менамояд. Низоми назорати бисёрнуқтагии ҳарорат кори устувори аккумуляторро дар ҳарорати аз –20°C то 45°C кафолат медиҳад. Илова бар ин, HONOR SuperCharge бо иқтидори 45 Вт имкон медиҳад, ки дастгоҳ зуд нерӯ гирад ва барои истифодаи дарозмуддат омода бошад.

Бо шарофати тугмаи Instant AI Button, HONOR X8d сенарияи нави ҳамкорӣ бо ҳуши маснӯиро пешниҳод мекунад. Бо як пахш тозакунии хотира ва суръатбахшии кори низом оғоз мешавад, дар ҳоле ки пахши дарозмуддат корбурдҳои ҳуши маснӯӣ, аз ҷумла Circle-to-Search, AI Subtitles, AI Writing ва Blur Private Info-ро фаъол месозад. Смартфон дар асоси MagicOS 10 (Android 16) кор карда, чунин имконотро пешниҳод мекунад: Magic Capsule, Magic Portal, AI Memories, AI Settings Agent ва ёвари Google Gemini.

Сарфи назар аз тарҳи ултратунук, HONOR X8d ба зарба тобовар аст ва ба SGS Premium Performance Certification of Drop & Crush Resistance мутобиқ мебошад. Он афтодан аз баландии то 2 метрро таҳаммул мекунад ва тибқи стандарти IP65 аз об муҳофизат шудааст. Технологияи Wet-Hand Touch Enhancement истифодаи дастгоҳро бо ангуштони тар ё равғанӣ имконпазир месозад.

HONOR X8d бо камераи 108-мегапикселии ултратозаи ҳуши маснӯӣ муҷаҳҳаз буда, тафсилоти баланд ва сифати устувори аксбардориро дар рӯшноии рӯзона ва шабона таъмин мекунад. Функсияи 3x Lossless Zoom сабти кадрҳои ифоданокро бо масофаҳои гуногуни фокусӣ имкон медиҳад. Абзорҳои AI Eraser, AI Upscale, AI Cutout ва AI Outpainting таҳрири аксҳоро мустақиман дар смартфон содда месозанд. Бо HONOR Connection ирсоли “аксҳои зинда” ба дастгоҳҳои iOS низ дастрас аст.

Смартфон бо дисплейи 6,77-дюймаи OLED бо басомади навсозии 120 Гс, равшании қуллаи то 3000 нит ва дастгирии 1,07 миллиард ранг муҷаҳҳаз мебошад. Он инчунин маҷмӯи технологияҳои ҳифзи бинишро дар бар мегирад, аз ҷумла ШИМ 3840 Гс, коҳиши нури кабуд, Circadian Night Display ва E-Book Mode.

HONOR X8d бо протсессори Snapdragon 6s 4G Gen 2 фаъолият мекунад. Технологияи RAM Turbo ҳаҷми хотираи фавриро то 16 ГБ (8 ГБ ҷисмонӣ + 8 ГБ маҷозӣ) мерасонад. Ҳаҷми хотираи дохилӣ метавонад то 512 ГБ бошад.

HONOR X8d дар се ранг пешниҳод мегардад: Light Blue, Velvet Black ва Velvet Grey. Маълумот дар бораи нарх ва дастрасӣ минбаъд эълон карда мешавад.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

Соли 2025 Палатаи ҳисоби Тоҷикистон дар натиҷаи санҷиши молиявӣ дар вазорату идораҳои давлатӣ, марказҳо ва гурӯҳҳои татбиқи лоиҳаҳои сармоягузорӣ, инчунин дар бонкҳо 1 млрд 116 млн 600 ҳазор сомонӣ камбуд дар низоми молиявӣ ошкор кардааст. Дар ин бора Ҷамшед Каримзода, раиси Палатаи ҳисоб имрӯз дар нишасти хабарӣ иттилоъ дода, гуфт, давоми соли гузашта дар умум 188 санҷиши аудитӣ гузаронидааст.

Ба иттилои ӯ, беш аз 60 дарсад, яъне 710 млн 600 ҳазори ин маблағ вобаста ба ташаккул ва иҷрои буҷети давлатӣ будааст. Ҳамчунин:

– 352,6 млн сомонӣ дар пешбурди баҳисобгирии муҳосибӣ ва ҳисоботи молиявӣ;

– 14,8 млн сомонӣ дар идоракунии моликияти давлатӣ;

– 37,5 млн сомонӣ дар соҳаи сохтмон;

– 1,1 млн сомонӣ дар қоидавайронкуниҳои дигар ғайримақсаднок истифода бурдани маблағҳо ошкор шудааст.

Каримзода нагуфт, ки дар кадом вазорату идораҳо ё бахшу соҳаҳо аз ҳама бештар истифодаи ғайримақсадноки пули буҷаи давлатӣ ошкор шудааст. Ба суоли такрории “Азия-Плюс” ҳам дар ин бора посухи мушаххас надод. Дар ҳоле, ки солҳои пеш ин ниҳод ҳар ниҳодро ошкор мекард.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Ҷамшед Каримзода

Раиси Палатаи ҳисоб мегӯяд, 756,2 миллион сомонӣ, яъне 67,7 фоизи маблағи умумӣ барқарор карда шудаанд. Аз ҷумла:

– 110,7 млн сомонӣ ба "Амонатбонк";

– 40,5 млн ба Вазорати молия;

– 307,8 млн ба дигар суратҳисоби дахлдори буҷети давлатӣ;

– 297,2 млн сомонӣ ба корхонаҳо.

Аз Бӯстону Норак то Мурғобу Шуғнон

Ҷамшед Каримзода мегӯяд, дар 103 вазорату идораҳои давлатӣ, аз ҷумла ҳукуматҳои шаҳру навоҳӣ қоидавайронкуниҳои молиявӣ ба маблағи 23,9 миллион сомонӣ муайян ва ҳамаи ин маблағ барқарор карда шудааст.

Аз ҷумла, дар:

– шаҳри Бӯстон, ноҳияҳои Айнӣ, Спитамен ва Кӯҳистони Мастчоҳ – 8,8 млн

– шаҳри Норак, ноҳияҳои Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ, А.Ҷомӣ ва Дӯстӣ – 4,8 млн;

– ноҳияҳои Мурғоб, Шуғнон ва Ишкошим – 3,5 млн сомонӣ;

– шаҳри Турсунзода, ноҳияҳои И.Сомонӣ, Варзоб, Лахш ва Файзобод – 15,9 млн сомонӣ.

Ҳамчунин, ба қавли раиси Палатаи ҳисоб, дар 19 марказ ва гурӯҳҳои татбиқи лоиҳаҳои сармоягузории давлатӣ санҷиш гузаронида шуда, истифодаи ғайримақсадноки 19,4 миллион сомонӣ ошкор ва ҳамаи ин маблағ пурра барқарор шудааст.

46 субъекти хоҷагидории давлатӣ низ зимни санҷиш қарор гирифта, 240,7 миллион камбуд дар ниҳзоми молиявӣ ошкор ва аз ин маблағ 150 миллион барқарор шудааст.

Ирсоли беш аз 60 мавод ба мақомоти интизомӣ

Ҷамшед Каримзода афзуд, ки аз натиҷаи санҷишҳои аудитӣ ба мақомоти ҳифзи ҳуқуқ 63 мавод барои қабули қарорҳои дахлдор ирсол гардидааст. Аз ҷумла, ба Додгоҳи олӣ 33 мавод, Оҷонсии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо фасод 26 мавод ва Кумитаи давлатии амнияти миллӣ (КДАМ) 4 мавод ирсол шудааст.

Дар натиҷаи он 222 нафар “ба ҷавобгарии интизомӣ ва моддӣ” кашида шудаанд. Аммо мушаххас гуфта нашуд, ки чӣ ҷазо татбиқ шудааст.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.