То ҳол дақиқан маълум нест, ки чӣ қадар муҳоҷирони тоҷик дар Русия кору зиндагӣ мекунанд. Вазорати меҳнати Тоҷикистон ҳанӯз як сол пеш ваъда дода буд, ки рақамҳоро бо Русия мувофиқа мекунад, лекин маълумот дар ин бора то ҳол нашр нашудааст.
Вазорати меҳнат, муҳоҷират ва шуғли аҳолии Тоҷикистон то ҳол маълумоти расмӣ ва мувофиқашударо дар бораи теъдоди шаҳрвандони Тоҷикистон, ки дар Русия кору зиндагӣ мекунанд, пешниҳод накардааст. Ин мушкилест, ки дар пасманзари арзёбии мақомоти Русия, созмонҳои байнулмилалӣ ва изҳороти ҷониби Тоҷикистон боқӣ мемонад.
То охири соли 2025 фарқияти арзёбиҳо хеле бузург буд: аз камтар аз 500 ҳазор, ки мақомоти Тоҷикистон ба он таъкид мекунанд то зиёда аз 1,2 млн нафар, ки мақомот ва таблиғотии Русия нашр мекунанд..
Мавҷуд набудани омори шаффоф натанҳо барои коршиносону рӯзноманигорон, балки мақомоти давлатии масъул ба сиёсати муҳоҷират ва ҳимояи ҳуқуқи шаҳрвандон дар хориҷи кишвар мушкил пеш меорад.
Чаро омори ду кишвар тафовут доранд?
Номуайянӣ ва дарҳам-барҳамӣ барои он ба вуҷуд меояд, ки манбаъҳои гуногун ба усули гуногун ҳисоб мекунанд. Як манбаъ дар бораи дар лаҳзаи муайян ҳузур доштани чӣ қадар шаҳрвандони Тоҷикистон ва манбаи дигар доир ба вуруду хуруҷи шаҳрвандон дар як давраи муайян, масалан моҳ, ним сол ё як сол хабар медиҳанд. Бинобар ин, дар ҳамон як маълумот ё баррасиҳо метавонанд “ҳудуди миллион нафар дар Русия” ва “садҳо ҳазор вуруд дар як сол” садо диҳанд. Ин маълумот метавонад ҳатман ба якдигар зидду нақиз набошад, танҳо вазъиятро аз ҷонибҳои гуногун инъикос мекунад.
Солҳои охир Русия пайваста аз омори зиёди муҳоҷирон хабар медиҳад. Бино ба маълумоти Кремл, ки аз рӯйи натиҷаҳои вохӯрии сарони кишварҳои Тоҷикистону Русия дар моҳи ноябри соли 203 таҳия шудааст, дар Русия ҳудуди 1,2 млн нафар муҳоҷирон аз Тоҷикистон ҳузур доштаанд.
Моҳи марти соли 2025 президенти Русия Владимир Путин изҳор дошт, ки дар Русия “ҳудуди миллион нафар ва ҳатто зиёдтар” шаҳрвандони Тоҷикистон кору зиндагӣ мекунанд ва саҳми онҳо дар иқтисоди Русия ва аҳаммияти интиқоли маблағ ба Тоҷикистон назаррас аст.
Маълумоти ВКД Русия иловатан онро мукаммал месозанд: соли 2024 ҳудуди 6,3 млн нафар шаҳрвандони хориҷӣ ба Русия омадаанд, ки мақсади нисфи онҳо дарёфти кор зикр шудааст. Дар ҳамин ҳол, 16,7% он шаҳрвандони Тоҷикистон мебошанд.
Мақомоти омори Русия дар навбати худ хабар медиҳанд, ки дар соли 2024 афзоиши вуруди муҳоҷирон аз Тоҷикистон 128 ҳазор нафарро ташкил дод, лекин ин маълумот ҷойивазкуниҳои сабтшударо инъикос карда, теъдоди воқеии муҳоҷирони кории дар Русияро ҳузурдоштаро нишон намедиҳанд.
ИЗОБРАЖЕНИЕ Муҳоҷирони тоҷик дар Русия маъмулан ба корҳои маошашон паст машғуланд
Маълумоти созмонҳои байнулмилалӣ чӣ гуна аст?
Созмонҳои байнулмилалӣ низ ба саволи “чӣ қадар тоҷикистониён ҳозир дар Русия кор мекунанд”, яксон посух намедиҳанд, лекин теъдоди ба ин кишвар воридшудагонро нашр мекунанд.
Бино ба маълумоти Созмони байнулмилалии муҳоҷират (СБМ), то моҳи сентябри соли 2024-ум 618 ҳазору 97 шаҳрванди Тоҷикистон барои дарёфти кор ба хориҷа рафта, ҳудуди 98%-и онҳо ба Русия рафтаанд. Барои муқоиса, дар ҳамин давраи соли 2023 теъдоди муҳоҷирони корҷӯ ба 673 ҳазору 285 нафар баробар буд (тақрибан 8% кам шудааст).
Қобили зикр аст, ки ин рақам шумори сафарҳо буда, теъдоди одамоне нест, ки дар Русия кору зиндагӣ мекунанд.
Мавқеи Вазорати меҳнати Тоҷикистон
Ҷониби Тоҷикистон пештар нишондиҳандаи назарраси камтарро зикр мекард. Дар Вазорати меҳнат гуфта буд, ки теъдоди муҳоҷирони кории тоҷик дар Русия аз 500 ҳазор нафар зиёд нест.
Тафовути омори мақомоти Тоҷикистон ва Русияро ба шакли ҳисоби онҳо рабт медиҳанд.
“Мо танҳо онҳоеро ба ҳисоб мегирем, ки маҳз барои кор мераванд. Ҷониби Русия бошад, ба омор инчунин аъзои оилаи онҳо, аз ҷумла кӯдакони ноболиғро ҳам дохил мекунад”, – зикр карда буданд дар Вазорат.
Ва ҳамин мувофиқа кардани ҳисобро сабаби ба таъхир афтодани пешниҳоди омори дақиқи муҳоҷирон дар баҳори соли 2025 (маҳз ҳамон вақт “Азия-Плюс” бори аввал ба Вазорат доир ба маълумот дар соли 2024 муроҷиат карда буд. – Эзоҳи идора) гуфта буданд. Аммо то охири соли 2025 омори расмии мувофиқагардида пешниҳод нашуд.
Дар иттилоия аз рӯи натиҷаи моҳҳои январ-июни соли 2025 Вазорати меҳнати Тоҷикистон дар бораи кор бо ҷониби Русия ва чораҳои маъмурӣ хабар медиҳад. Миёни нишондиҳандаҳои калидӣ рақамҳои зерин оварда шудааст:
– пеш аз сафар ба Русия 3 ҳазору 890 нафарро бо сабаби маҳдудиятҳо барои вуруд бозгардонидаанд;
– дар масъалаи марбут ба феҳристи “шахсони таҳти назорат” 63 ҳазору 685 нафар шаҳрвандон аз рӯйхат хориҷ шуда, зиёда аз 23 ҳазор нафар будубоши худро қонунӣ кардаанд;
– дар зарфи ним сол 27 ҳазору 635 нафар ба намояндагии Вазорати меҳнат дар Русия муроҷиат кардаанд;
– барои кор дар хориҷа 8 ҳазору 827 нафар муташаккилона сафарбар шудаанд (то 25 июл – 9 ҳазору 478 нафар).
Дар ҳамин ҳол, дар иттилоия рақами “ҳозир дар Русия чӣ қадар ҳузур доштан/кор кардани муҳоҷирони тоҷик” зикр намешавад.
ИЗОБРАЖЕНИЕ Қаторае, ки аз Тоҷикистон ба Русия меравад
Чаро адами омори дақиқ мушкилот аст?
Бидуни оморои шаффофи мувофиқашуда анҷом додани чунин амалҳо душвор аст:
– ҳимояи ҳуқуқи шаҳрвандони Тоҷикистон дар Русия ва таъинотӣ кумак расонидан ба шахсоне, ки дар вазъи осебпазир қарор мегиранд;
– пешгӯӣ кардани хавфҳои иқтисодӣ ва иҷтимоӣ (шуғл дар дохили кишвар, сарборӣ ба бозори кор, вобастагии хонаводаҳо ба инитиқоли маблағ);
– баргузор намудани гуфтушунидҳо бо Русия оид ба шароити будубоши муҳоҷирон ва механизмҳои қонунигардонии ҳузури онҳо;
– роҳандозии сиёсати дарозмуҳлати муҳоҷират бар асоси маълумоти мушаххас, на арзёбиҳои гуногун.
Таҳлилгарон зикр мекунанд, ки пӯшида будани маълумот метавонад на танҳо ба “техника” ё методология, балки ба масоили дорои ангезаҳои эҳсосоти сиёсӣ низ вобаста бошад, зеро рақамҳои нашршуда миқёси вобастагии иқтисод аз даромадҳои беруна ва имконоти маҳдуди бозори дохилии корро таъкид мекунанд.
Бояд гуфт, ки мутахассисони ниҳодҳои молиявии байнулмилалӣ иқтисоди Тоҷикистонро ба сафи бештар вобаста ба интиқоли маблағҳо мансуб медонанд.
Мақомоти марбутаи Тоҷикистон маълумот дар бораи ҳаҷми интиқоли маблағҳо аз ҷониби муҳоҷиронро ошкор намесозанд. Пештар онҳо дар сомонаи Бонки марказии Русия дастрас буданд, лекин пас аз оғози ҷанг дар Украина, онҳоро махфӣ карданд.
