“Тафтишот ва ҳукм ношаффофу ғайриқонунӣ ва беинсофона аст”, “Иттиҳом алайҳи онҳо барои ҷомеа маълум ва исбот карда нашуд”, “Намедонем ба куҷо муроҷиат кунем”, “Ба ҷуз Худо, ба дигаре умед надорем”… Ин хулосаи вокуниши пайвандони Далерҷон Мирзоев, Саидакрам Раҷабализода, Муҳаммадсобир Файзов ва Фариддуни Шамсиддин, 4 маҳкумшудаи асосии парвандаи ҳамла ба “Крокус” ба ҳукми додгоҳ аст, ки чанд рӯз пеш содир шуд. Ҳамаи онҳо барои як умр равонаи зиндон шуданд. Якҷо бо онҳо 11 каси дигар барои ҳамеша зиндонӣ шуданд ва чаҳор нафари дигар аз 19 то 22 сол ба ҳабс маҳкум шуданд.
Мақомоти расмӣ ҳукмро шарҳ надоданд. Ҷониби ҷабрдидагон аз ҳукм қаноатмандӣ кард. Ҳуқуқшиносон ва ҷомеаи маданӣ дар берун аз Русия ба суолҳои зиёди худ дар робита ба рафти тафтишот ва судури ҳукм посух меҷӯянд.
Баъди эълони ҳукми додгоҳ, “Азия-Плюс” ба хонаи чаҳор маҳкумшудаи аслӣ рафт ва бо наздикони онҳо дар бораи адами иштирокашон дар мурофиаҳои додгоҳӣ, ҳукми содиршуда ва тасмими баъдиашон пурсид.
Бояд гуфт, мо соли 2024, чанд рӯз пас аз ин ҳодиса бо наздикон ва ҳамсояву омӯзгорони Муҳаммадсобир Файзов, Далерҷон Мирзоев, Саидакрам Раҷабализода ва Фариддуни Шамсиддин суҳбат карда будем. Ва соли гузашта, дар солгарди ин ҳаводис ҳам ба хонаи онҳо рафта, бо наздиконаш суҳбат кардем. Он замон пайвандони муттаҳамон намедонистанд, ки онҳо дар куҷо нигоҳдорӣ мешаванду бо вакили дифоъ таъмин ҳастанд ё не. Аммо ба бегуноҳии пайвандони худ таъкид мекарданд ва ба Худо умед баста буданд.
Бо гузашти ду сол аз ин ҳодиса ва эълони ҳукми абад, аксари пайвандони маҳкумшудагон мотамзадаанд, ба иттиҳоми мақомоти Русия бовар надоранд, аз тақдири пайвандашон огоҳ нестанд, вакили дифоъ надоранд, ба кӯмаки мақомоти Тоҷикистон ҳам эътимод надоранд ва ҳамоно танҳо ба Худо умед бастаанд.
“Сангин, шубҳанок ва беадолатӣ”
Волидайни Фариддуни Шамсиддин то ҳол намехоҳанд дар бораи ин қазия бо расонаҳо сӯҳбат кунанд. Фаридун ҳамонест, ки як рӯз баъд аз ҳодиса боздошт ва дар мурофиаи аввал бо сару рӯи кафида пайдо шуд. Ӯ оиладор ва соҳиби як фарзанд буда, ҳоло ҳамсараш ҳамроҳи кӯдакаш дар хонаи падараш зиндагӣ мекунад.
Маҳбубаи Шамсиддин (Заргарова), хоҳари Фаридун ва келини хонаводаи Исломовҳо (падару ду писари ин хонавода ҳам дар доираи ин парванда аз 19 то 22 сол ҳабс шуданд)-ро дар мактаб пайдо кардем. Дар аввалин рӯзҳои ҳодиса гуфта мешуд, ки Маҳбуба бедарак шудааст, вале 9 моҳ пас дар Тоҷикистон пайдо шуд.
Ӯ гуфт, дар бораи бародараш ва ҳукми содиршуда танҳо тавассути расонаҳо иттилоъ дарёфт карданд, чун дар ин муддат боре бо ӯ тамос надоштаанд.
“Ҳукми додгоҳ, албатта, сангин ва шубҳанок аст. Аслан он беадолатӣ аст, чун ҷониби гумонбарон аз асли қазия огоҳ нестанд ва ба мурофиа роҳ наёфтанд, вакили дифоъ надоранд, далелҳои тафтишот чӣ асту бо чӣ собит шуд, касе намедонад”, – гуфт ӯ.
Маҳбубаи Шамсиддин гуфт, вақте дар Русия буд, чанд бор талош кард ба дидори бародараш равад, вале “кормандони амният”-и ин кишвар ба ӯ суроғаи макони боздошти бародарашро надодаанд.
Вакили дифои давлатӣ ва мактуб аз боздоштгоҳ
Маҳбуба ҳамзамон келини хонаводаи Исломовҳо, падару ду писаре мебошад, ки дар пайванд ба ин қазия боздошт ва аз 19 то 22 соли зиндон маҳкум шуданд. Ӯ аз ҳукми онҳо ҳам шикоят дорад.
“Шаби ҳодиса онҳо дар хона буданд ва ҳеҷ кор накардаанд. Вақте бародарам ба Русия рафт, ба ӯ пул лозим шуд ва шавҳарам ба ӯ қарз дод. Додарам кор карда, он қарзро баргардонд. Аммо баъди ҳодиса онҳоро аз хона боздошт карда, бурданд”, – гуфт Маҳбуба.
Маҳбуба гуфт, ҳамсар ва падару бародари шавҳараш бо вакили дифоъ таъминанд ва ба хонавода мактуб ҳам менависанд. Ӯ гуфт, вақте дар Русия буд, барои шавҳараш хӯрок мебурд ва наздикони шавҳараш ҳам ба дидорбинии ӯ мерафтанд.
Ӯ гуфт, “умеде ба раҳоии бародар, ҳамсар ва додару падари шавҳараш надорем”, чун бовар дорад, ки аз болои ҳукм шикоят ҳам кунанд, мақомоти Русия ба он таваҷҷуҳ нахоҳанд кард.
“Дар ватани худат шояд ягон илоҷ кунӣ, аммо дар Русия ҳадди ақал барои дидорбинӣ иҷозат намедиҳанд. Ҳамаашро ба Худо месупорем”, – гуфт Маҳбубаи Шамсиддин.
“Ақаллан бо телефон садои писарамро нашунидам”
Гулракат Мирзоева, модари Далерҷон Мирзоев баробари дидани мо гирист ва баъди каме ором шудан, гуфт, ҳукми писарашро аз як рӯзноманигор фаҳмид ва “он замон дунё ба назарам торик шуд”.
Ин зан ҳамроҳи шавҳари бемор, 4 кӯдаки Далерҷон ва як писари хурдиву духтараш, ки ҳамроҳи фарзандонаш аз оила ҷудо шудааст, дар кулбаи фақиронае зиндагӣ мекунанд. Барот Мирзоев, падари бемори Далерҷон ягона ноновари хона барои ин оила аст.
Далерҷон онест, ки кормандони мақомоти амнияти Русия аз болои дарахте дар вилояти Брянск поин оварда, ба дастонаш завлона заданд.
“Ягон бор аққалан бо телефон садои писарамро нашунидам, дар додгоҳ ҳам иҷозаи ширкат карданро надоданд. Дар ин ду сол Далерҷон дар зиндон ҳол дошт, хабар надорем. Ҳеҷ далели исботшудае нашунидем ва бовар ҳам надорем”, – гуфт Мирзоева.
Ӯ нигарон аст, ки чор фарзанди Далерҷонро минбаъд чӣ тавр парасторӣ мекунад.
“Аз 4 кӯдаки Далерҷон сетояш мактабхонанд, соли дигар хурдиаш ҳам ба синни мактабӣ мерасад. Имшаб духтари Далерҷон мегӯяд, бибӣ падарамро дар хоб дидам, ӯ намеояд? Кӯдаконро фиреб карда гаштам, ки падаратон бармегардад”, – ашкрезон мегӯяд Мирзоева.
“Вақте ҳукми абад медиҳанд, ҳадди ақал бояд гӯянд, ки чаро”
Зокирҷон Файзов, падари Муҳаммадсобир Файзов, ҷавонтарин маҳкумшудаи ҳамла ба “Крокус” гуфт, аз ҳукм розӣ нест, он як зарбаи ҷонкоҳ барои оилааш буд. Зокирҷон Файзов замони ҳодиса дар Русия буд ва боздошту 17 рӯз бозпурсӣ ва баъд раҳо шуд.
Муҳаммадсобир сартарошест, ки ба толори додгоҳ бо аробача ва либоси тиббӣ оварданд.
“Ин хабар аз ҳама ҷиҳат ба мо таъсир кард, ҳам руҳӣ, ҳам маънавӣ. Чӣ кор мекунем дигар? Сабр мекунем. Ягона чизе, ки мехоҳем, ҳукумати худамон намояндагон, адвокатҳояшро равон кунад, ки барои мо аниқу аён шавад. То ба кай мо аз ҳамин шабакаҳо мефаҳмем?”, – гуфт Зокирҷон Файзов.
Ӯ ҳам аз рафти тафтишот, ҷараёни мурофиа ва ҳукми содиршуда шикоят кард. Ӯ гуфт, ба мурофиа даъват накарданд ва ҳоло намедонад, ки аз ҳукм ба куҷо шикоят баранд.
“Вақте ҳукми абад доданд, ҳадди ақал наздиконаш бояд донанд, ки барои чӣ? Агар ки барои ом махфӣ бошад, ҳадди ақал бояд ба наздиконаш гӯянд, ки барои чӣ, ҳадди ақал далелу исботе, ки фарзанди шумо ба ин кор пайванд асту айбдор аст, ба мо нишон медоданд. Иҷоза ва имкон бошад, кори инҳоро судӣ конститутсионӣ бинад”, – гуфт Зокирҷон Файзов.
Вақте мо бо падари Муҳаммадсобир суҳбат мекардем, модараш дар даст акси даврони мактабхонии фарзандаш рӯйи ҳавлӣ мегирист ва мегуфт, “туро ба Худо месупорам, писарам”.
Бояд гуфт, фарзанди дигари ин хонавода – Муҳаммадраҳим Файзов ҳам дар пайванд ба ин қазия, якҷо бо чор нафари дигар дар боздоштгоҳе дар Туркия аст. Қаблан, расонаҳои туркӣ хабар доданд, ки додситонӣ барои онҳо то 15 соли зиндон талаб карда буд.
Ба қавли пайвандонаш, ҳукми додгоҳ нисбати Муҳаммадраҳим содир шуд, вале ду додгоҳи марҳалаи болоии ин кишвар ҳукмро бекор ва ӯро сафед кардаанд ва ҳоло ӯ мунтазири ҳукми Додгоҳи олӣ аст.
Дурӯғе барои ҳамеша
Модари Саидакрам Раҷабализода, маҳкумшудаи чаҳоррум то ҳол намедонад, ки писараш ба чӣ ғавғое печидааст. Пайвандонаш ӯро бовар кунонидаанд, ки “Саидакрам барои таҳсил ба дигар кишвар рафтааст ва пас аз чанд сол бармегардад”.
Саидакрам нафарест, ки кормандони мақомоти амнияти Русия вақти боздошт гӯшашро бурида, ба даҳонаш мегузоранд.
Пайвандонаш нигаронанд, ки қалби бемори модар мусибати ба сари фарзандаш омадаро намебардорад ва маҷбуранд ҳукми абади писарашро барои ҳамеша аз ӯ пинҳон кунанд.
Насриддин Раҷабов, бародари Саидакрам, гуфт “ҳукми содиршуда албатта одилона нест” ва бори дигар такрор кард, ки “бовар надорам, ки Саидакрам дар ин қазия даст дошта бошад”.
Онҳо ҳам мисли пайвандони дигар маҳкумшудагон, аз лаҳзаи боздошт то ҳол бо Саидакрам тамосе надоштаанд ва ҳеҷ иттилое дар борааш надоранд.
Умед ба Худову аммо шикоят ва додхоҳӣ аз ҳеҷ куҷо?
Пайвандони аксари маҳкумшудагон аз ҳукми додгоҳ розӣ нестанд, онро собитнашуда, бидуни далел ва беадолатӣ меҳисобанд. Мехоҳанд он бозбинӣ шавад, адолат тантана кунад, аммо дар ин роҳ, ягона умедашон ба Худо аст: “Ба ҷуз Худо, дигар умеде надорем”.
Аммо ҳеҷ кадоми онҳо талоше барои иштирок дар мурофиаҳои додгоҳӣ, таъмини пайванди худ бо вакили дифоъ, дифоъ аз ҳуқуқи онҳо накардаанд.
Ҳеҷ кадоми онҳо ба Русия нарафтаанд, то дар мурофиаи додгоҳӣ иштирок кунанд, ҳеҷ кадоме аз онҳо аз Сафорати Русия дар Тоҷикистон напурсидаанд, ки мурофиа дар кадом марҳила аст ва пайвандони онҳо дар куҷо нигаҳдорӣ мешавад. Ва ҳеҷ касе ҳам аз мақомоти масъули кишвар ва дифоъ аз ҳуқуқи инсон талаби дифоъ аз ҳуқуқи пайвандонашон накардаанд.
Аксари онҳо, пас аз содир шудани ҳукми абад барои пайвандонаш ҳам, хоҳиши зиёди сухан гуфтан бо расонаҳоро надоранд.
Кӯтоҳ дар бораи ҳамла
Ёдрас мешавем, ки ҳамлаи террористӣ ба толори консертии “Крокус Сити Ҳолл” дар вилояти Маскав рӯзи 22-юми марти соли 2024 сурат гирифта, тибқи иттилои ахир аз 146 то 149 нафар ҳалок ва зиёда аз 550 нафар осеб дида буданд.
Масъулияти ҳамларо созмони террористии “Давлати исломӣ – Вилояти Хуросон”* ба уҳда гирифт, аммо мақомоти Русия ангушти иттиҳомро ба сӯи Украина дароз карданд. Киев инро рад кард.
Шубҳаи асосӣ дар ин қазия иқрори зери шиканҷа буд. Дар вақти боздошт як гӯши Саидакрам Раҷабализодаро буриданд. Шамсидини Фаридунро бо гузоштани барқ дар олоти мардиаш шиканҷа карданд. Муҳаммадсобир Файзовро дар ҳоле ба додгоҳ оварда буданд, ки беҳуш ва дар аробаи маъюбӣ буд. Далерҷон Мирзоев бо осори латукӯб ва селофан дар гардан дар додгоҳ намудор шуд.
Пас аз ин ҳамла, сиёсати зидди муҳоҷирон дар Русия ба авҷи худ расид. Дар рӯзҳои аввали ҳодиса, тоҷиконро ба Русия роҳ намедоданд ва бо ҳар баҳонае аз фурудгоҳ бармегардониданд.
Дар ин миён ВКХ-и Тоҷикистон аз шаҳрвандон даъват кард, ки аз рафтан ба Русия даст кашанд. Дар пайи ин, ба сафири Русия дар Тоҷикистон нотаи эътирозӣ супорид. Чанде аз дигар мансабдорони Тоҷикистон аз нақзи ҳуқуқи шаҳрвандони мо дар Русия нигаронӣ карданд.
Тамоми ин муддат тафтишот ва мурофиаи додгоҳӣ пӯшида гузашт ва ҷомеа аз далели аслии ҷиноят огоҳ нашуд ва ҳамин тавр, ба суолҳои зиёди худ посух нагирифт, ки ин ҳама боадолатона содир шудани ҳукми додгоҳро зери шубҳа мебарад.
