Қурбон Ҳакимзода, вазири кишоварзии Тоҷикистон мансабдорони маҳаллиро, ки деҳқононро ба кишти пахта маҷбур месозанд, танқид кард ва гуфт, ки ин раванд "зараровар аст". Ӯ нигаронӣ кард, ки ҳукуматҳои баъзе шаҳру ноҳияҳои пахтакор, аксаран тавсияҳои ҳукумати кишвар дар бораи сохтори кишт нодида мегиранд, ки ин ба зиёни иқтисодӣ барои деҳқонон боис мегардад.
Соли гузашта, бархе деҳқонон нигаронӣ карда буданд, ки мақомоти маҳалли кишти зироати онҳоро вайрон карда, ба ҷои он пахта коранд.
Вазири кишоварзӣ дар нишасти матбуотии Вазорати кишоварзии Тоҷикистон рӯзи 29-уми январ афзуд, "ин зарба ба ҷайби деҳқон аст. Ин нодуруст ва барои иқтисод зараровар мебошад".
"Агар 65% заминҳо бо пахта кишт карда шаванд, пас масоҳати кишти пахта бояд тақрибан 400 ҳазор гектарро ташкил диҳад. Аммо дар мо ҳар сол ин нишондиҳанда 174–185 ҳазор гектарро ташкил медиҳад", — зикр кард ӯ.
Ҳакимзода гуфт, ки деҳқонон аз амалҳои ғайриқонунии мақомоти маҳаллӣ бояд ҳимоя шаванд ва ҳеҷ кас ҳақ надорад, киштзори дигаронро хароб кунад.
Ӯ тасдиқ кард, ки дар бархе минтақаҳо деҳқононро маҷбур мекунанд, ки кишти дигар зироатро вайрон карда, ба ҷои он пахта коранд. Ба таъкиди ӯ, дар ин ҳолат "тибқи қонун, хароҷоти деҳқонон бояд аз сӯи мақомоти маҳаллӣ ҷуброн карда шавад".
Нархи пахта — мушкили ҷиддӣ барои деҳқонон
Вазир ҳамчунин, таъкид кард, ки солҳои охир нархи пахта ба таври назаррас коҳиш ёфтааст ва арзиши пахта деҳқононро сахт нигарон мекунад.
Қурбон Ҳакимзода таъкид намуд, ки дар шароити поинравии нархҳо, дастгирии истеҳсолкунандагони маҳаллӣ зарур аст, то ки аз пайомадҳои манфӣ барои тамоми соҳаи кишоварзӣ пешгирӣ шавад.
"Солҳое буданд, ки нархи пахта то 350–400 доллар барои як тонна поин рафта буд. Ҳоло он баландтар аст, аммо барои истеҳсолкунанда боз ҳам паст боқӣ мемонад. Айни замон арзиши сӯзишворӣ, нуриҳои минералӣ ва дигар мавод боло меравад", — гуфт вазир.
Ӯ шарҳ дод, ки деҳқонон бо хароҷоти баланди истеҳсолот рӯ ба рӯ мешаванд, ки ин кори онҳоро нисбатан камдаромад мегардонад.
Вазири кишоварзӣ гуфт, ки яке аз сабабҳои асосии хароҷоти баланди истеҳсоли пахта ин дасти чидани он аст. Дар Тоҷикистон то ҳол усулҳои кӯҳнашудаи ҷамъоварии ҳосил ба таври васеъ истифода мешаванд, ки дар он деҳқонон маҷбур мешаванд барои қувваи корӣ маблағҳои зиёд сарф кунанд.
"Барои ҷамъоварии 1 кг пахта ба пахтачинҳо то 2 сомонӣ пардохт мешавад, аммо бо истифода аз механиконӣ ин хароҷотро метавон то 0,5 сомонӣ барои як кг поин бурд. Ин масъала дар барномаи механиконии соҳаи кишоварзии Тоҷикистон инъикос ёфтааст, ки ба коҳиши назарраси хароҷот ва беҳбуди раванди иқтисод имкон медиҳад", – зикр кард ӯ.
Кумакпулӣ барои кишоварзон
Вазир дар робита ба таҷрибаи мусбати Ӯзбекистон, ки дар он кишоварзон барои парвариши пахта кумакпулӣ мегиранд, ишора кард.
“Онҳо барои парвариш ва фурӯши ҳар як тонна пахта 100 доллар кумакпулӣ медиҳанд. Мо ҳозир ин таҷрибаро мавриди омӯзиш қарор додаем ва мехоҳем, ки дар Тоҷикистн низ ҷорӣ созем", – иброз дошт Ҳакимзода.
Ба таъкиди вазир, дар шароити нархи пасти пахта, баланд бардоштани ҳосилнокӣ бояд ба яке аз вазифаҳои афзалиятнок табдил ёбад.
“Ҳозир вазифаи асосӣ баланд бардоштани ҳосилнокӣ бо ёрии истифодаи технологияҳои инноватсионӣ аст. Агар ҳосилнокӣ аз 1 гектар аз 30 сентнер зиёд бошад, истеҳсолкунандар фоида мегирад. Лекин агар ҳосилнокӣ 16-22 сентнер аз як гектарро ташкил диҳад, пас кишоварзон ба зиён дучор мешаванд”, – шарҳ дод ӯ.
Ӯ зикр кард, ки дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон ба мисли Дӯстӣ, Бобоҷон Ғафуров ва Ҷайҳун кишоварзоне, ки аз обёрии қатрагӣ ва кишти зери плёнка истифода мебаранд, ба гирифтани то 60-70 сенитнер ҳосил аз як гектар ноил гардиданд, ки аз нишондиҳандаҳои миёна дар кишвар хеле баландтар аст.
Соли 2025 дар Тоҷикистон 393 ҳазор тонна ҳосили пахта ҷамъоварӣ шуд, ки 140 ҳазор тонна зиёдтар аз соли 2024 аст. Ҳосилнокии миёна 25,3 сентнер аз 1 гектарро ташкил дод, ки сарфи назар аз ҳамон масоҳати пешинаи кишт, нисбат ба соли 2024 хеле зиёдтар мебошад.
Ба иттилои вазорат, дар оянда дар Тоҷикистон лоиҳаи “Барномаи давлатии рушди инноватсионии пахтакорӣ барои солҳои 2026-2030” муаррифӣ мешавад. Қрбон Ҳакимзода мутмаин аст, ки барнома ба беҳтар кардани механикунонӣ, баланд гардидани устувории соҳа ва бештар истифода шудани технологияҳои нав мусоидат хоҳад кард.
“Барои таъмини саноати Тоҷикистон бо иқтидорҳои муосир тақрибан 450-500 ҳазор тонна пахта дар як сол кофист”, – илова кард вазир.
