Таълим дар Тоҷикистон расман бепул шуморида мешавад. Муассисаҳои давлатӣ барои таълим пул нагирифта, кӯдакистонҳо бо дастгирии давлат фаъолият мекунанд ва дар макотиби олӣ ҷойҳои буҷетӣ пешниҳод мешавад. Дар асл бошад, таълим ё худ омӯзиш яке аз сармоягузориҳои бузург барои оила аст.
Бисёр вақт падару модарон ҳатто дарк намекунанд, ки барои таълиму омӯзиши фарзандони худ чӣ қадар маблағ сарф мекунанд…
Оилаи Ҳамидовҳо се фарзанд доранд: ду мактабхон, ки якеаш дар мактаби давлатӣ ва дигарӣ дар литсейи давлатӣ таҳсил мекунанд. Боз як фарзанди онҳо ҳоло дар кӯдакистон таълиму тарбия мегирад.
Ин оила ҳамаи хароҷоти худро дар китоби оилавӣ ба қайд мегиранд.
Кӯдакистон: қадами аввали молиявӣ
Вақте ки кӯдак ба кӯдакистони давлатӣ меравад, волидон маъмулан умедвор мешаванд, ки хароҷот муътадил мешавад. Аммо дар ин ҷо низ пардохтҳои ҳармоҳа, пулҷамъкунӣ барои эҳтиёҷоти хоҷагӣ, иду маросим ва лавозимоти мактабӣ тадриҷан маблағи зиёдро талаб мекунанд. Дар сурати интихоби кӯдакистони хусусӣ хароҷот чандин маротиба зиёд мешавад.
Фарзанди хурдсоли оилаи Ҳамидовҳо дар кӯдакистони давлатӣ тарбият мегирад. Маблағи ҳармоҳаи он 400 сомониро ташкил медиҳад. Пардохт тариқи портали “Хадамоти давлатӣ” (Госуслуги) сурат мегирад.
Биёед хароҷоти кӯдакистонро дар як сол ҳисоб мекунем.
– 400 сомонӣ дар як моҳ — хӯрок ва пардохтҳои ҳатмӣ;
– ҳудуди 500 сомонӣ дар як сол — сарулибос, чорабинҳои субҳгоҳӣ (утренник), лавозимоти канселярӣ.
Ҳисоб мекунем: 400 сомонӣ × 12 моҳ = 4 800 сомонӣ дар як сол. Ҳамагӣ: 4 800 сомонӣ + 500 = 5 300 сомонӣ.
Кӯдакистони хусусӣ
Нарх аз 1 500 то 2 000 сомонӣ дар як моҳ. Дар як сол хароҷот чунин аст:
– 1 500 сомонӣ × 12 = 18 000;
– 2 000 сомонӣ × 12 = 24 000.
Ба ин тариқ, оила давоми як сол дар кӯдакистони хусусӣ метавонад аз 18 000 то 24 000 сомонӣ масраф кунад.
Мактаб: "бепул" маънои бе хароҷотро надорад
Таҳсил дар мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ расман бепул аст. Лекин ҳар як оила медонад, ки соли хониш аз харидҳо оғоз мегардад: сарулибоси мактабӣ, пойафзол, ҷузвдон, лавозимоти хониш.
Хароҷоти ҳадди ақалл барои асбобу лавозимоти мактабӣ барои як хонанда ҳудуди 1 000 сомониро ташкил медиҳад.
Хароҷот бахусус барои мактабхонҳои синфҳои болоӣ назаррас аст, вақте ки қабулшавӣ ба мактаби олӣ бидуни дарсҳои иловагӣ бо муаллими алоҳида ғайриимкон аст.
Инак, хароҷоти мактабро дар як сол барои ду нафар хонанда ҳисоб мекунем.
Фарзанди якум (мактаби одӣ (маъмулӣ):
– 1 500 сомонӣ — сарулибос ва лавозимоти мактабӣ;
– 800 сомонӣ — маҳфилҳо (кружокҳо) ва ҷамъоварии маблағҳо.
Ҳамагӣ: 2 300 сомонӣ дар як сол.
Фарзанди дуюм (литсей/гимназияи давлатӣ, таълим бепул, лекин барои дарсҳои иловагӣ пардохт мебояд кард):
– 2 300 сомонӣ — хароҷоти заминавии мактабӣ;
– 2 700 сомонӣ — машғулиятҳои иловагӣ.
Ҳамагӣ: 5 000 сомонӣ дар як сол.
Хароҷоти умумии оила дар як сол: 2 300 + 5 000 = 7 300 сомонӣ.
Ба ин тариқ, агар як кӯдак дар мактаби маъмуливу фарзанди дигар – дар литсей бо пардохти машғулиятҳои иловагӣ таҳсил кунад ва боз як фарзанд дар кӯдакистон бошад, хароҷот тақрибан ба 12 200 сомонӣ дар як сол (бидуни гирифтани муаллимони иловагӣ) баробар аст.
Ҳамидовҳо чӣ қадар пул кор мекунанд ва чӣ қадар харҷ мекунанд?
Даромади оилаи Ҳамидовҳо дар як моҳ 8 000 сомонӣ буда, қариб сеяки он – ҳудуди 2 200 сомонӣ барои таҳсилу тарбияи се фарзандашон сарф мешавад. Ва ин ҳам бидуни назардошти хӯроку хадамоти коммуналӣ ва сарулибосу хароҷоти тиббӣ.
Дар зер тақсими маблағи даромади оилаи Ҳамидовҳо аз рӯйи категорияҳо.
Ба сурати умум, даромади оилаи Ҳамидовҳо бо се фарзанд дар як сол 96 000 сомонӣ ва хароҷот қариб 94 000 сомониро ташкл дода, барои ҷамъкунии пул ҳамагӣ 2 000 сомонӣ – камтар аз 2%-и буҷет боқӣ мемонад. Ҳама гуна болоравии нархҳо ва хароҷоти ғайриинтизор метавонад ба касри буҷет оварда расонанд.
Хароҷоти пӯшида, ки дар бораи он кам мегӯянд
Ба таҳсил бармегардем. Оила ба он танҳо барои чизҳои аз ҳамам зарурӣ харҷ кард, лекин нархи воқеӣ на танҳо аз пардохтҳои расмӣ ба вуҷуд меояд.
Интернет барои омӯзиши фосилавӣ, ноутбук ё смартфон, маълумотномаҳои тиббӣ, иштирок дар озмунҳо, давраҳои омӯзишии иловагӣ ва ғайра низ қисмати ноаёни хароҷоти буҷети оиларо ташкил медиҳад.
Бисёре аз падару модарон доимо ин хароҷотро ба қайд намегиранд ва ин кор ба зиёдшавии назарраси маблағ боис мегардад.
Чаро ҳисоби пешакӣ муҳим аст?
Саводнокии молиявӣ ин на танҳо малакаи истифода аз маҳсулоти бонкӣ ва қарз гирифтан, балки маҳорати тарҳрезӣ (ба нақша гирифтан) низ мебошад.
Агар оила пешакӣ донад, ки барои таҳсили кӯдак маблағи ҷиддӣ лозим аст, метавонд пулро пешакӣ ҷамъ кунад, даромадро дуруст тақсим созад ва сарбории қарзро минбаъд пешгирӣ намояд.
Онлайн-калкулятори мо ба шумо ҷиҳати дуруст ба нақша гирифтани хароҷоти буҷети оила кумак мекунад:
Роҳ аз кӯдакистон то гирифтани диплом дар Тоҷикистон ин на танҳо солҳои таҳсил, балки солҳои ҳаллу фасли масоили молиявӣ низ мебошад. Чӣ қадре ки ин қарорҳо огоҳонаву дуруст қабул шаванд, ҳамон қадар оила устувортар хоҳад шуд.
