Дар Тоҷикистон як ширкати нави ҳавопаймоӣ бо номи “Шохин Эйр” сабти ном шуда, дар Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе дафтари корь ва ангар дорад ва он ҷо фаъолият мекунад. Дар ин бора Ҳабибулло Назарзода, роҳбари Оҷонсии ҳавонавардии кишвар имрӯз, 28-ум январ зимни нишасти хабарӣ иттилдоъ дод.

Ӯ гуфт, “Шоҳин Эйр” ширкати ҳавопаймоии хусусӣ мебошад, вале дар бораи ба кӣ таалуқ доштани ширкат маълумот надод.

Назарзода гуфт, ки ин ширкати ҳавопаймоӣ чор моҳ пеш ба қайд гирифта шуда, дар ҳоли ҳозир бо мақсади харидории ҳавопаймоҳо бо ширкатҳои истеҳсолкунанда музокирот мебарад.

“Ин ширкат ҳоло дорои чархболҳо мебошад, ки дар фурудгоҳи Душанбе қарор доранд. Ҳамчунин, моҳи август ба ангари “Шоҳин Эйр” як ҳавопаймои L-410 ворид мешавад. Айни замон “Шоҳин Эйр” ва Оҷонсии ҳавонавардӣ бо ширкати ҳавопаймосози “Airbus” музокирот мекунанд”, – гуфт Назарзода.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Ҳабибулло Назарзода аз рост

Як намояндаи ширкат ба "Азия-Плюс" гуфт, ки номи расмии ширкат "Шоҳин Эйрлайн" аст.

Бояд гуфт дар Тоҷикистон ду ширкати ҳавопаймоии “Сомон Эйр” ва “Тоҷик Эйр” фаъолият мекунанд, ки дар фурудгоҳ ангари ҳавопаймоии худро доранд. Ҳоло танҳо ширкати ҳавопаймоии “Сомон Эйр” тавассути шаш ҳавопаймои “Boeing 737 Next-Generation” аз Тоҷикистон ба 25 самти Аврупо, Осиё ва Ховари Миёна парвоз мекунанд.

Моҳи ноябри соли гузашти ширкати ҳавопаймоии “Сомон Эйр” барои хариди то 14 ҳавопаймои каммасрафи “787 Dreamliner” ва “737 MAX” бо ширкати амрикоии “Боинг” созишнома имзо карда буд.  

Ширкати миллии “Тоҷик Эйр” бошад аз соли 2019 инҷониб бо сабаби мушкилоти молӣ дар сатҳи байналмилалӣ парвоз анҷом намедиҳад. Тобистони соли гузашта ин ширкат эълон кард, ки ду ҳавопаймои ширкати “Skyroad Leasing”-и Литва, ки зери ҳабс қарор доштанд, ба моликияти ширкати “ТоҷикЭйр” гузаштаанд.

Парвиз Шодмонзода, мудири кулли ширкати “Тоҷик Эйр” гуфта буд, бо гузаштани ду ҳавопаймо ба ихтиёри Тоҷикистон ба ин ширкат “имкон медиҳад, ки ба парвозҳои байнулмилалӣ бидуни маҳдудият идома диҳад”. Аммо бо гузашти беш аз шаш моҳ ҳанӯз ин ширкат парвозҳои байналмилалии худро оғоз накардааст. 

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

Ҳабибулло Назарзода, раҳбари Оҷонсии ҳавонавардии кишвар инҳисор ё “монополия”-и як ширкат дар фурӯши маводи сӯхти ҳавопаймоҳо дар Тоҷикистонро рад карда гуфт, ки соли равон ба се ширкати дигар иҷозаи воридоту фурӯши ин навъи сӯзишворӣ додаанд.

То кунун сӯхти ҳавонавардиро дар Тоҷикистон танҳо як ширкат – ҶСК “Ширкати таъминоти сӯзишворӣ” таъмин мекард.

Раҳбари Оҷонсии ҳавонавардӣ, имрӯз, 28-уми январ зимни нишасти матбуотӣ гуфт, ки ҳоло бо шумули се ширкати нав шумораи ширкатҳое, ки ба воридот ва фурӯши маводи сӯхти ҳавопаймоҳо машғуланд ба 4 адад расонида шудааст. 

Ӯ номи ин ширкатҳоро нагуфт ва танҳо зикр кард, ки “ҳоло корҳои таъмирӣ дар яке аз ин ширкатҳои сӯзишворӣ дар дохили Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе идома дорад”.

Раиси Оҷонсии ҳавонавардӣ дар вокуниш ба шикояти Умут Аҷар, сафири Туркия дар Тоҷикистон, ки аз қиммат будани нархи сӯзишворӣ дар Фурудгоҳи Душанбе нигаронӣ карда буд, гуфт, ки як ҳафтаи охир нархи маводи сӯхти ҳавопаймо то 18% поин бурда шудааст.

“Як ҳафта пеш нархи сӯзишворӣ аз $2100 ба $1780 поин бурда шуд”, – гуфт ӯ.

Сафири Туркия дар Тоҷикистон ҳанӯз охири моҳи августи соли гузашта дар муроҷиати худ гуфта буд, ки ширкати ҳавопаймоии “Туркиш-Эйрлайнз” барои ҳар тонна сӯзишворӣ дар Душанбе 1780 доллар пардохт мекунад. Ӯ нархи сӯзишвории ҳавопаймо дар Душанберо гаронтарин дар ҷаҳон хонда буд.

“Нархи билетҳои ҳавопаймоӣ арзон шуд”

Тибқи иттилои Ҳабибулло Назарзода, соли гузашта нархи билети ширкатҳои ҳавопаймоии ватанӣ ва хориҷӣ дар Тоҷикистон 25–30% арзон шудааст.

Ӯ гуфт, ки коҳиши нархи билет ба далели ироаи 40% тахфифи фурудгоҳҳо ба ширкатҳои ҳавопаймоӣ, инчунин, афзоиши шумораи парвозҳо дар доираи сиёсати “Осмони боз” имконпазир шудааст.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Акси марбут

Ӯ дар посух ба суоли хабарнигорон оиди дар фаслҳои баҳору тирамоҳ боло бурдани нархи билет ба Русия гуфт, ки “дар ин самт низ то 15-20% дар нархҳо тахфиф гузошта шудааст”

“Дар фурудгоҳҳои байналмилалии кишвар шуъбаи назорат ва сифат таъсис дода шудааст, ки самти чиптафурӯширо назорат бурда, ба муроҷиати муосфирон оиди нархи билет расидагӣ мекунад. Дар ҳолати беасос боло бурдани нархи билет иҷозатномаи ҳамон нуқтаи фурӯши билет бекор карда мешавад”,-гуфт Назарзода.

Ӯ ба таври мисол гуфт, ки нархи билет дар масири Душанбе-Санкт-Петербург аз 2300 ба 1700 сомонӣ ва дар масири Душанбе-Маскав аз 2850 ба 1345 сомонӣ поин карда шудааст.

Дар ҳамин ҳол ҳамасола муҳоҷироне, ки ба Русия сафар мекунанд аз баланд будани нархи билет ба шаҳрҳои ин кишвар нигаронӣ мекунанд. Мақомот боло будани нархи билетро ба “қиммати сӯзишвории ҳавопаймо” рабт медоданд. 

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

Соли 2025 дар ҳеҷ кори диссертатсионӣ ҳолати асардуздӣ ба қайд гирифта нашудааст, вале дар беш аз 100 кори илмӣ истифодаи ҳуши маснуӣ ошкор шудааст. Дар ин бора Сайфиддин Давлатзода, раиси Комиссияи олии аттестатсионӣ (КОА) зимни нишасти хабарӣ иттилоъ дода, хост, ки муҳаққиқони тоҷик “фарҳанги истифодаи ҳуши маснуиро омӯзанд”.

Омори олимони соли 2025

Давлатзода гуфт, ки дар соли 2025 барои дарёфти дараҷаи илмӣ аз шӯроҳои диссертатсионӣ ба КОА 602 кори илмӣ ворид шудааст. Аз ин шумора, 568 диссертсия тасдиқ шудааст: 78 – доктори илм, 406 номзади илм ва 84 доктори фалсафа. 34 кори илмии дигар то ҳол тасдиқ нашудаанд.

Ҳамчунин, соли 2025 КОА ба 34 нафар унвони профессорӣ додааст.

Аммо КОА соли сипаришуда 46 қарорҳои шӯроҳои диссертатсиноӣ доир ба додани дараҷаҳои илмиро “бинобар ҷавобгӯ набудан ба талаботи муқарраршуда” бекор кардааст.

Сайфиддин Давлатзода дар тавзеҳи саволи хабарнигори “Азия-Плюс” гуфт, ки 46 диссертатсия, ки аксараш кори номзадӣ будааст, бинобар аз 15 дарсад зиёд будани иқтибосҳо, нодуруст ворид кардани махзан ва нашри мақолаҳои илмӣ дар маҷаллаҳои тақризнашаванда рад шудаанд.

“Меъёри иқтибосорӣ то 15 дарсад аст. Аз ин зиёдаш ба асолати матн таъсири манфӣ мерасонад. Мақолаҳои илмӣ бояд дар маҷаллаҳои тақризшаванда чоп шаванд. Ҳатто сохтор бояд тибқи муқаррарот таҳия шавад. Вагарна мо қарорҳои шӯроҳои диссертатсионӣ дар мавриди додани дараҷаи илмиро бекор мекунем”, – гуфт раиси КОА.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Сайфиддин Давлатзода

Асардуздӣ нест, вале истифодаи ҳуши маснуӣ зиёд шудааст​​​​​​​

Ба гуфтаи Сайфиддин Давлатзода, дар соли 2025 пас аз ҳимояи кори илмӣ ягон ҳолати асардуздӣ (плагиат) ба қайд гирифта нашудааст. Ӯ гуфт, ки ин мушкил дар шӯроҳои диссертатсионӣ ва дар барномаҳои санҷиши асардуздӣ (антиплагиат)-и донишгоҳҳо ҳалли худро ёфта, то замони ҳимояи кори илмӣ пурра бартараф мешавад.

Аммо раиси Комиссияи олии аттестатсионӣ бо нигаронӣ афзуд, ки истифодаи ҳуши маснуӣ дар корҳои илмӣ афзудааст. Ба қавли ӯ, дар соли гузашта беш аз 100 кори илмӣ бинобар таъсири манфии ҳуши маснуӣ ошкор шуда, ба ҳимоя иҷоза дода нашудааст.

“Истифодаи ҳуши маснуӣ дар корҳои илмӣ то охири соли 2025-ум 6 маротиба зиёдтар шудааст. Мо барноме дорем, ки кадом қисмати кори диссертатсиониро ҳуши маснуӣ навиштааст, маълум мекунад. Ҳатто дақиқ мегӯяд, ки кадом навъи ҳуши маснуӣ навиштааст”, – гуфт Давлатзода.

Ӯ таъкид кард, ки ҳамаи корҳои илмие, ки дар он таъсири зиёди ҳуши маснуӣ ошкор шудааст, ба ҳимоя роҳ дода нашудааст: “Яъне, то ҳол ягон диссертатсияе, ки бо ҳуши маснуӣ навишта шудааст, ҳимоя нашудааст”.

“Фарҳанги истифодаи зеҳни сунъиро омӯзем”

Сайфиддин Давлатзода гуфт, ки муҳаққиқон бояд фарҳанги истифодаи ҳуши маснуиро омӯзанд ва аз он самаранок истифода баранд.

“Дар кор онро ҳамчун ёрдамчӣ истифода кардан даркор. Аз он хоҳиш кардан даркор нест, ки ба ҷои мову шумо диссертатсияро нависад. Аз уҳдааш намебарояд. Худаш ҳам мегӯяд, ки “ман роботам”. Мо бояд барои пешравии кор истифода барем, аз фазои ҷаҳонии иттилоотӣ дур намонем, вале фарҳанги истифодабарии онро омӯзем. Ҳеҷ вақт зеҳни сунъӣ дар пойгоҳи илмӣ – тадқиқотӣ рафта, таҷриба нагузаронидааст. Он чи ки дар “база”-аш ҳаст, онро коркард мекунад, тамом. Мо бояд онро муқоиса ва далелсанҷӣ кунем. Ин ҷанбаҳоро фаромӯш кардан даркор нест”, – гуфт раиси Комиссияи олии аттестатсионӣ.

Вай афзуд, ки санҷиши истифодаи ҳуши маснуӣ вазифаи Комиссияи олии аттестатсионӣ нест, вале “ба хотири баъди ҳимоя мушкил пеш наомадан, онро месанҷем”.

Нигоронии раисҷумҳур аз мушкили чандинсола​​​​​​​

Бояд гуфт, ин аввалин ҳушдори КОА аз истифодаи ҳуши маснӯӣ дар корҳои илмӣ нест. Ин ниҳод моҳи окятбри соли 2025 ҳам дар ин маврид изҳори нигаронӣ карда буд.

Аммо асардуздии олимон тоҷик мушкиле буд, ки солҳо инҷониб таъкид мешуд. Пойгоҳи “Диссернет” борҳо рӯйхати олимони тоҷикро, ки дар кори илмиашон асардуздӣ ошкор шуда буд, расонаӣ кардааст.

Моҳи майи соли 2024 Эмомалӣ Раҳмон, раисҷумҳури кишвар низ дар мулоқоти худ бо аҳли илм ва маориф аз асардуздии олимони тоҷик интиқод карда, гуфт, то имрӯз пойгоҳи “Диссернет” 150 ҳолати асардуздии олимони тоҷикро ошкор карда, дипломи 7 нафари онҳо беэътибор эълон шудааст.

Ҳамчунин ӯ аз кори Комиссияи олии аттестатсионӣ интиқод карда гуфт, ин муассиса барои ислоҳи вазъ ва пешгирии чунин амалҳои номатлуб чораҳои муассир намеандешад.

“Як қисми унвонҷӯён рисолаи илмии номзадиро худашон наменависанд ва ҳатто моҳияти онро дарк намекунанд. Ҳимояи рисолаҳо тибқи сенарияи пешакӣ сурат мегирад, ки аз фаъолияти сохтакоронаи шӯроҳои ҳимоя гувоҳӣ медиҳад”, – гуфта буд раисҷумҳур.

Ёдовар мешавем, ки дар байни довталабони унвонҳои илмие, ки дар корҳои илмиашон асардуздӣ ошкор мешавад, мансабдорон ва кормандони мақомоти баландпоя низ ҳастанд.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

Дар нишасти матбуотии Вазорати фарҳанг масъалаи аз чоп мондани чанд рӯзномаи мустақил ва нисбат ба расонаҳои давлатӣ бамаротиб кам шудани расонаҳои хусусӣ мавриди баҳс қарор гирифт. Рӯзноманигорон ин равандро ҳамчун рукуди озодии баён ном бурданд, вале масъулин шарҳи дигар доранд.

Омори расонаҳои Тоҷикистон

Аз омори нави Вазорати фарҳанг дар бораи табъу нашр ва матбуот маълум мешавад, ки соли 2025-ум 7 рӯзномаи мустақил дар Тоҷикистон кам шудааст.

Ин ниҳод гуфт, ҳоло дар кишвар 61 нашрияи мустақил нашр мешавад, ки ин рақам назар ба як соли қабл 7 адад камтар аст. Соли пеш дар Тоҷикистон 68 рӯзномаи мустақил чоп мешуд.

Аммо, бар асоси омори тозаи Вазорати фарҳанг, шумораи нашрияҳои давлатӣ соли сипаришуда як адад афзуда, аз 130 ба 131 адад расидааст.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Матлубахон Сатториён

Дар ҳамин ҳол, соли 2025 теъдоди маҷаллаҳои давлатӣ ва хусусӣ афзоиш ёфтааст. Ҳоло дар кишвар 184 маҷалла (151 давлатӣ ва 33 мустақил) ба чоп мерасад. Соли гузашта шумораи маҷаллаҳо 158 адад (130 давлатӣ ва 28 мустақил) буд.

Аммо метавон барои муқоиса аз соли 2012 мисол овард: дар Тоҷикистон 446 рӯзномаву маҷалла сабти ном шуда буд, ки аз ин 270 нашрия ҷамъиятиву хусусӣ буданду 176 адади он давлатӣ. Ин рақамҳо нишон медиҳанд, ки давоми 13 сол теъдоди нашрияҳои мустақил ба миқдори назаррас коҳиш ёфтааст.

Сабаби аз чоп мондани рӯзномаҳои мустақил чист?

Давлат Сафар, муовини вазири фарҳанг зимни нишасти матбуотӣ дар посух ба саволи рӯзноманигори “Азия-Плюс” дар бораи рӯзномаҳои мустақили азчопмонда гуфт, ки бархеи онҳо бо ҳукми додгоҳ ва бархеи дигар бо сабаби камбудии молиявӣ аз чоп мондаанд.

Вай гуфт, ки ҳафтаномаҳои “Фараж” ва “Самак” ва як рӯзномаи кӯдаконаи дигари Маркази таҳқиқоти журналистии Тоҷикистон (МТЖТ) бо сабаби баста шудани ин созмон аз чоп бозмонданд. Аммо муовини вазири фарҳанг номи дигар рӯзномаҳои мустақили азчопмондаро зикр накард.

“Рӯзномаҳое, ки аз доираи меъёрҳои журналистӣ, аз доираи манъшудаи озодии баён берун бароянд, ҳатман ҷавоб мегӯянд. Новобаста аз он ки онҳо мустақиланд ё давлатӣ. Яъне, демократия ва озодии баён ҳам ҳадду ҳудуд дорад. Мо вазифадор ҳастем, ки дар доираи қонунҳои амалкунанда кору фаъолияти худро ба роҳ монем”, – гуфт муовини вазири фарҳанг.

Давлат Сафар афзуд, ки Вазорати фарҳанг танҳо нашрияву рӯзномаҳоро ба қайд мегирад ва ҳуқуқи қатъ кардани чопи онҳоро надорад: “Агар аз доираи ваколатҳои оинномавӣ ё меъёрҳои муайянкардаи қонунгузорӣ берун рафтанд, тавассути мақомоти ваколатдор баррасӣ мекунем ва онҳоро дар назди Вазорати фарҳанг ба ҳисоб намегирем”.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Давлат Сафар

“Камии расонаҳои мустақил шуморо нигарон накардааст?”

Дар ҳамин ҳол, Иршод Сулаймонӣ, рӯзноманигори Радиои Озодӣ бо такя ба омори нашркардаи Вазорати фарҳанг гуфт, ки теъдоди расонаҳои давлатӣ нисбат ба расонаҳои мустақил бамаротиб зиёд аст. Ӯ афзуд, Конститутсияи Тоҷикистон замонати озодии баёнро додааст ва яке аз нишондиҳандаҳои озодии баён мавҷудияти расонаҳои мустақили қавӣ аст.

Ин рӯзноманигор барои тақвияти саволаш гуфт, ки масалан дар замони ҷанги шаҳрвандӣ, ки тавоноии зиёди иқтисодӣ вуҷуд надошт, омори расонаҳои мустақил нисбат ба давлатӣ бештар буд, яъне баръакси омори имрӯза.

Сулаймонӣ пурсид: Оё ин омор иҷрои замонати конститутсионии озодии баён дар Тоҷикистон ва уҳдадории кишвари мо барои рушди озодии баёнро зери суол намебарад ва мақоми ваколатдори давлатиро нигарон накардааст?

ИЗОБРАЖЕНИЕ Аз чап ба рост: Иршод Сулаймонӣ (хабарнигори Радиои Озодӣ) ва Меҳрофарин Наҷибӣ (хабарнигори хабаргузории "Азия-Плюс")

Матлубахон Сатториён, вазири фарҳанг дар ин робита ҷавоб дод, ки Вазорати фарҳанг расонаҳоро мувофиқи тартиби муайянкардаи ҳукумати ҷумҳурӣ ҳар се сол як маротиба ба ҳисоб мегирад.

“Рақамҳое, ки мо ҳоло пешниҳод кардем, маънои тағйирнаёбанда надоранд. Пас аз се сол боз ин рақамҳо иваз мешаванд”, – гуфт вазири фарҳанг.

Сатториён афзуд, ки ниҳоди зери роҳбариаш то ҳол ҳамаи дархостҳои таъсиси расонаи хусусӣ ё давлатиро бебаррасӣ нагузоштааст.

Иброҳим Аҳмадов, сардори Раёсати табъу нашри вазорат дар идома афзуд, ки ҳоло миёни расонаҳои бақайдгирифташуда Оҷонсиҳои хабарии мустақил аз давлатӣ бештар аст – 1 давлатӣ ва 5 мустақил.

“Яъне, рӯзномаҳои мустақил имрӯз шеваи кори худро тағйир дода истодаанд. Ба шабакаҳои иҷтимоӣ рӯй меоранд. Ин ба рушди озодии баён мусоидат мекунад”, – иброз дошт сардори Раёсати табъу нашр.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Иброҳим Аҳмадов

Чаро рӯзномаи мустақили “Фараҳ” ба майдони матбуот намеояд?​​​​​​​

Дар ҳоле, ки масъулини Вазорати фарҳанг аз омодагии бақайдгирии нашрияҳои нав ҳарф мезананд, талошҳои рӯзноманигорон дар ин робита бенатиҷа анҷомидааст.

Хуршед Атовулло, сармуҳаррири сомонаи “Фараҳ”, ки талош дорад рӯзномаи ҳамномашро таъсис диҳад, дар ин бора ба “Азия-Плюс” ҳарфи дигаре гуфт. Ба гуфтаи ӯ, беш аз 6 моҳ боз талош дорад рӯзномаи “Фараҳ”-ро дар Вазорати фарҳанг ба қайд гирад, вале наметавонад.

“Масъулин пешниҳоди 7 ҳуҷҷатро аз чанд ниҳоди давлатӣ талаб мекунанд, ки мушкил ба бор меорад. Вақти он аст, то масъул фақат Вазорати фарҳанг бошаду кори иҷозатномагирандаҳо осон шавад”, – иброз дошт рӯзноманигори шинохта.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Хуршед Атовулло

Давлат Сафар тавзеҳ дод, ки худи муассис натавонистааст аз он ниҳодҳое, ки бояд ба Вазорати фарҳанг маълумотнома пешниҳод кунанд, чунин ҳуҷҷатҳоро ба даст орад.

Бо вуҷуди ин, на вазири фарҳанг ва на муовини вазир равшан нагуфтанд, ки ин маълумотномаҳо аз кадом идораҳо бояд дарёфт шаванд. Худи вазир, идомаи сухани муовинашро шарҳ дода, таъкид кард, ки “тартиби баҳисобгирӣ мавҷуд аст ва мувофиқи ҳамин тартиб, қисме аз намунаҳои ҳуҷҷатҳо бояд ҳатман пешниҳод шаванд”.

Масъалаи маълумотномаи КДАМ​​​​​​​

Нуриддин Қаршибоев, роҳбари Анҷумани миллии расонаҳои мустақили Тоҷикистон (АМВАОМТ) бар ин назар аст, ки яке аз мушкилоти асосӣ барои таъсиси расонаҳои нав, талаби маълумотнома аз Кумитаи давлатии амнияти миллӣ мебошад.

“Талаб кардани маълумотнома аз Кумитаи давлатии амнияти миллӣ. Касе шакли ин маълумотномаро надидаст, вале ҳангоми ба қайд гирифтан, ин маълумотномаро талаб мекунанд. Дар қонун ҳамин чиз вуҷуд надорад. Лекин дар зерсанади ҳуқуқие, ки барои ба ҳисоб ё ба қайд гирифтани расонаҳо аз ҷониби вазорат омода карда шудааст, ин чиз вуҷуд дорад. Аслан, ҳамин талабот ғайриқонунӣ аст”, – мегӯяд Қаршибоев.

Омилҳои кам шудани расонаҳои мустақил чист?​​​​​​​

Роҳбари АМВАОМТ тамоюли коҳиш ёфтани шумораи расонаҳои мустақил ва афзундани расонаҳои давлатиро “нишонаи рушди пропагандаи давлатӣ” меномад. Ҳамчунин, ба ақидаи ӯ, омили асосии кам шудани расонаҳои мустақил мушкилоти иқтисодӣ ва сабабҳои иҷтимоӣ ва сиёсӣ низ ҳаст.

ИЗОБРАЖЕНИЕ Нуриддин Қаршибоев

Ба қавли ӯ, “расонаҳои мустақил дастрасӣ ба бозори эълон ва реклама надоранд. Маблағгузории онҳо, бинобар аз кишвар берун рафтани донорҳо, қариб пурра қатъ шудааст. Набудани матбуоти фаъол имконияти аз ҳисоби обуна пайдо кардани маблағро душвор кардааст. Менеҷменти расонаҳо бо ҳарду пой мелангад”.

Қаршибоев инчунин ба омилҳои сиёсӣ ишора кард: “Ҳодисаҳои фишор ва таъқиб, қазияҳои ба додгоҳ кашидани журналистон ва блогерон ва ба солҳои тӯлонӣ ба маҳбас фиристодани онҳо боиси афзун гардидани худсенсорӣ ва инъикос накардани мавзӯъҳои доғи ҷомеа шудааст”.

Баёнгари вазъи озодии баён​​​​​​​

Роҳбари АМВАОМТ гуфт, ки вуҷуди расонаҳои мустақил як рукни муҳими ҷомеаи демократӣ аст ва таъкид кард, ки шумори расонаҳои мустақилро метавон баёнгари вазъи воқеии озодии баён қабул кард.

“Расонаҳои мустақил бояд ба мардум ҳамчун сарчашмаи алтернативии иттилоот хидмат карда, шаффофияти фаъолияти сохторҳои ҳукуматро таъмин намуда, дар роҳи рушди иқтисод ва плюрализми сиёсӣ дар ҷомеа саҳм бигиранд”, – иброз дошт Нуриддин Қаршибоев.

Ӯ таъкид дорад, ки “таҳияи Барномаи давлатии кӯмак ба расонаҳо, сарфи назар аз шакли моликияти онҳо, роҳи наҷот аз ин бунбаст ва таъмини тавозуни назарҳо дар фазои иттилоотии кишвар аст”.

Рукуди озодии баён дар Тоҷикистон​​​​​​​

Ба гуфтаи коршиносон, дар даҳсолаи охир шумори расонаҳои мустақил дар Тоҷикистон ба таври ҷиддӣ коҳиш ёфта, имрӯз аксари нашрияҳо минбари иттилоотии вазорату идораҳо ва созмону анҷуманҳои давлатӣ маҳсуб мешаванд ва шумори нашрияҳои воқеан мустақили фаъол ба 10 номгӯй ҳам намерасад.

Дар раддабандиҳои созмонҳои байналмилалӣ аз ҷумла сабаби асосии ин раванд маҳз саркӯби озодии баён, фишор ба рӯзноманигорон ва баста шудани расонаҳо дар чанд соли ахир ном бурда мешавад, аммо дар нишасти хабарии Вазорати фарҳанг ба ин омилҳо ҳеҷ ишора накарданд.

Соли 2025 Тоҷикистон дар Шохиси ҷаҳонии озодии баён (World Press Freedom Index), ки аз ҷониби созмони “Хабарнигорони бидуни марз” (RSF) тартиб дода шудааст, миёни 180 кишвар дар ҷойи 153-юм қарор гирифт. Соли 2009 дар ин шохис дар мақоми 113-ум қарор дошт. Дар ҷашни 100-солагии матбуоти тоҷик дар соли 2012, раисҷумҳури Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ба ин нукта ишора карда ва онро боиси ифтихор номида буд.

Дар 15 соли ахир вазъи расонаҳои Тоҷикистон бо таҳаввулоти назаррас мувоҷеҳ шуд. Аз майдон рафтани нашрияҳое чун “Миллат”, “Нигоҳ”, “Озодагон”, хабаргузориҳои “Тоҷнеюс”, “Озодагон” ва ба ҷойи онҳо рӯйи саҳна наомадани расонаҳои иҷтимоиву сиёсӣ вазъро ба гунае нишон медиҳад, ки ҳузури расонаҳои мустақили фаъол дар кишвар камранг аст.

Дар ин муддат дар Тоҷикистон барои таъсис ёфтани ҳатто як шабакаи телевизионии хусусии умумиҷумҳурявӣ мусоидат нашуд ва талошҳое, ки ҳам дар ин росто сурат гирифт, ба нокомиҳо анҷомид.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.