ЯК РӮЗИ ТАЪРИХ
Соли 2006 – Шаби 7 ба 8-уми январ, дар хона-интернати “Чорбоғ” барои кӯдакони дорои маъюбият дар Душанбе оташ гирифт, ки дар натиҷа 13 кӯдак ҳалок шуданд.
Соли 2008 – Дар таваллудхонаи №3-и пойтахт бинобар қатъ шудани барқ чанд тифли навзод ба ҳалокат расиданд.
Соли 2009 – Бо қарори Додгоҳи олии Тоҷикистон равияи динии “Салафия” дар кишвар мамнӯъ эълон шуд.
ШАХСИЯТҲО
Соли 1915 – Мавлуди Аслӣ Бурҳонов, ҳунарпешаи театр ва синамои тоҷик, коргардон.
ИЗОБРАЖЕНИЕ Аслӣ Бурҳонов
Аслӣ Бурҳонов, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистони шуравӣ ва аз шоҳсутунҳои фарҳанги Тоҷикистон аст. Нақши ӯ дар рушди санъати тоҷик на танҳо бо ҳунари нотакрори саҳнавӣ ва синамоӣ, балки бо хидматҳои ӯ дар тарғиби арзишҳои миллӣ сабт шудааст. Ӯ дар байни ҳунармандону ихлосмандонаш бо номҳои “муаллим Бурҳонов” ва “Писари қозикалон” маъруф аст.
Ӯ ҳанӯз дар 15-солагӣ аввалин нақши худро дар намоишномаи “Ҳуҷум” иҷро намуда, дар 16-солагиаш ба сафи ҳунармандони касбии театри Бухоро пайваст. Тамошобинон бо садову симои ӯ бо иҷрои нақшҳои Абдураҳмон дар “Сарҳад дар кӯҳсор”, Абдулло дар “Дохунда”, Мухтор-ака дар “Ман бо духтаре вохӯрдам”, Ҳоҷиёров дар “Одам пӯсташро иваз мекунад” ошно гардидааст. Бо далели пайваста ва бомаҳорат бозидани нақши Ленин, ӯро "Ленини тоҷик" ҳам меноманд.
Ба унвони коргардон “Муаллими ишқ”, “Арӯси панҷсума”, “Гавҳари шабчароғ”, “Рӯдакӣ”-ро рӯйи саҳна овардааст, ки аз ҷумлаи беҳтарин намоишномаҳо дар хазинаи санъати тоҷиканд.
Аслӣ Бурҳонов 26-уми декабри соли 1998 дар 83-солагӣ даргузашт. Соле пеш “Азия-Плюс” ба ёди 110-солагии ин ҳунарпешаи вижаи тоҷик матлаб омода намуда буд, ки дар матлаби “Ба номи “Мухтор-ака” ва “писари қозикалон” ҷоиза таъсис шавад”. 110-солагии ҳунарпешаи шаҳири тоҷик Аслӣ Бурҳонов мутолиа кунед.
Соли 1952 – Зодрӯзи Умар Темур, овозхон ва ғижжакнавози тоҷик.
ИЗОБРАЖЕНИЕ Умар Темур
Умар Темур яке аз навозандагони беҳтарини сози ғижжак буда, сабки хоси сарояндагӣ низ дорад ва матни таронаҳояшро аз осори шуарои пешину муосир интихоб мекунад. Эҷодаш баёнгари навҷӯиҳост ва дар овозхонии суннатӣ шеваи тозаро ироа додааст. “Ҳамдами ҷон”, “Ҳадиси ишқ”, “Доғи фарзанд”, “Дардманди ишқ” аз ҷумлаи беҳтарин сурудаҳояш мебошанд.
Ӯ худ таҳсилкардаи Омӯзишгоҳи мусиқии шаҳри Душанбе ва Донишкадаи ҳунарҳои зебои Тоҷикистон буда, муддате дар Омӯзишгоҳи мусиқии Кӯлоб дарс гуфтааст.
Солҳои 1993-1997 директори мактаби мусиқии бачагонаи шаҳри Қурғонтеппа, солҳои 1997-2005 муаллими Донишкадаи давлатии санъати ба номи М. Турсунзода буд ва сипас ба Консерваторияи миллии Тоҷикистон омада, то соли 2014 онҷо ва сипас дар Коллеҷи фарҳанги Тоҷикистон дар ноҳияи Рӯдакӣ фаъолият дошт.
Соли 1968 – Зодрӯзи Мастура Ортиқзода, ҳунарпешаи театру синамо, коргардон ва садогузор.
ИЗОБРАЖЕНИЕ Мастура Ортиқзода
Мастура Ортиқзода шурӯъ аз солҳои 90-уми асри гузаштаи ба ҷодаи санъат по гузошт ва дар филмҳои тоҷикӣ ва намоишномаҳо ҳунарнамоӣ кард. Баъдан ба коргардонӣ рӯ оварда, филмҳои “Қарзи виҷдон” ва “Фарзандони бегуноҳ”-ро рӯйи саҳна овард.
Нақшҳои Наргис дар намоишномаи “Тарсу”, Модар дар “Роҳгумзада”, Ситора дар “Афсонаҳои мӯйсафед”, Мастура дар “Драмаи миллат”, Назокат дар “Суробҳо”, Шарлотта дар “Дон Жуан”, рӯбоҳ дар “Шерафкан”, Бону дар “Дод аз дасти Афандӣ”, Смиралдина дар “Хизматгори ду хоҷа”, Наргис дар “Чодари найранг” аз беҳтарин бозиҳояш дар театр аст.
Ӯ худ хатмкардаи бахши актёрии драма ва синамои театрии Институти давлатии санъати Тоҷикистон ба номи М.Турсунзода буда, дар Театри Лоҳутӣ низ муддате ҳунарнамоӣ кардааст. Муддате дар “Тоҷикфилм” ҳамчун ҳунарпеша-тарҷумон низ фаъолият дошт.
Соли 1977 – Мавлуди Тоҷиддин Саидзода, роҳбари пешини дастгоҳи раиси шаҳри Душанбе.
Соли 1981 – Зодрӯзи Зоир Раҳмонзода, ректори ҳозираи Донишгоҳи технологии Тоҷикистон, вакили собиқи парлумон.
ИЗОБРАЖЕНИЕ Зоир Раҳмонзода
Зоир Раҳмонзода, ки қариб 2 сол инҷониб ректори ҳозираи Донишгоҳи технологии Тоҷикистон аст, дар гузашта вакили парлумон, раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ ва директори Коллеҷи омори шаҳри Ваҳдат буд.
Ӯ хатмкардаи факултети соҳибкорӣ ва менеҷменти Донишкадаи соҳибкорӣ ва хизмат буда, фаъолияти худро ҳамчун коромўзи кафедраи риёзиёти олӣ ва информатикаи ҳамин донишгоҳ оғоз кардааст.
Номбурда то соли 2013 дар ҳамин донишгоҳ дар мансабҳои гуногун фаъолият карда, сипас дар мақоми роҳбарикунанда ба кор оғоз намуд.
Соли 1983 – Мавлуди Соқӣ Аслон Султонзода, забоншинос, номзади илмҳои фалсафа.
Соли 2000 – Қаюм Азизов, собиқ додситони шаҳрҳои Душанбе, Кӯлоб ва Турсунзода ва ВМКБ дар 76-солагӣ даргузашт.
Қаём Азизов яке аз мансабдорони намоёни соҳаи адлия дар Тоҷикистон буда, солҳо дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон, шаҳри Душанбе ва ноҳияи Турсунзода додситон буда, фаъолияти худро аз омӯзгорӣ оғоз кардааст.
Ӯ солҳои 1944-1947 муфаттиши додситонии навоҳии Кӯлоб, Муъминобод, Қизилмазор, Колхозобод ва солҳои 1953–1961 додситони шаҳри Кӯлоб буд. Сипас соли 1961 додситони Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон таъин шуда, то соли 1969 дар ин маснад буд. Баъдан то соли 1973 додситони шаҳри Душанбе ва то соли 1979 додситони ноҳияи Турсунзода буд.
Соли 2011 – Давлатманд Кабутов, муаррихи тоҷик ва собиқ муовини ректори ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ дар синни 60 аз олам чашм баст.
Соли 2017 – Алиакбар Ҳошимии Рафсанҷонӣ, раисҷумҳури пешини Эрон дар 83-солагӣ аз олам чашм баст.
САНАҲОИ МУҲИМИ ҶАҲОНӢ
Соли 1851 мутахассиси соҳаи физика Жан Фуко ба туфайли дастгоҳи сохтааш далели гардиши Заминро муайян кард.
ИЗОБРАЖЕНИЕ
Фуко таҷрибаро дар Париж анҷом дод: ӯ раққосаки дарозе овехта, ҳаракати озоди онро мушоҳида кард. Натиҷа нишон дод, ки самти ларзиши раққосак тадриҷан тағйир меёбад. Ин тағйирёбӣ на аз худи раққосак, балки аз ҳаракати Замин вобаста буд. Бо ин роҳ Фуко исбот кард, ки Замин доимо дар ҳоли гардиш қарор дорад.
Ин таҷриба барои илми физика ва астрономия аҳамияти бузург дошт, зеро бори аввал гардиши Замин бо роҳи таҷрибаи одӣ собит карда шуд. Баъдтар раққосаки Фуко дар бисёр осорхонаҳо ва марказҳои илмии ҷаҳон насб гардид ва то имрӯз ҳамчун рамзи равшани қонуниятҳои ҳаракати Замин истифода мешавад.
Ҳамасола, 8-уми январ Рӯзи ҷаҳонии қувватдиҳанда (батарея) таҷлил мешавад. Ин рӯз ба хотири ихтироъ ва нақши батареяҳо дар ҳаёти ҳаррӯзаи мо бахшида шудааст.
ИЗОБРАЖЕНИЕ Батареяҳои аввалин
Аввалин батареяро физики итолиёвӣ Александро Волта дар соли 1800 ихтироъ кард. Батареяҳо дар рушди техника ва технология инқилоб ба вуҷуд оварданд ва имрӯз онҳо асоси кори бисёре аз дастгоҳҳои электронӣ, аз ҷумла телефонҳои мобилӣ, ноутбукҳо ва мошинҳои барқӣ мебошанд.
8-уми январи соли 1957 Бобби Фишер дар синни ҳамагӣ 13-солагӣ қаҳрамони Амрико оид ба шоҳмот шуд. Ӯ изҳор дошта буд, ки дар кӯтоҳтарин муддат шоҳмотбозони шӯравиро мағлуб намуда, қаҳрамони ҷаҳон мегардад. Фишер понздаҳ сол пайгирона ба сӯи ҳадафи худ ҳаракат кард.
ИЗОБРАЖЕНИЕ
Дар ниҳоят, ӯ занҷираи қаҳрамонҳои ҷаҳонии шоҳмоти шӯравиро канда, нахустин ва то имрӯз ягона амрикоӣ гардид, ки унвони қаҳрамони ҷаҳонро ба даст овардааст. Фишер соли 1972 дар Рейкявик (Исландия) пас аз пирӯзӣ бар Борис Спасский ба ин дастовард ноил шуд.
8-уми январи соли 1959 Шарл де Голл президенти Ҷумҳурии Фаронса интихоб гардид. Салоҳиятҳои ӯ барои он замон бесобиқа буданд: дар ҳолатҳои фавқулода метавонист порлумонро пароканда созад ва интихоботи нав таъйин кунад, инчунин мустақиман масъалаҳои мудофиа, сиёсати хориҷӣ ва муҳимтарин ниҳодҳои давлатиро назорат менамуд.
ИЗОБРАЖЕНИЕ
Ҳамасола 8-уми январ дар ҷаҳон Рӯзи ҳуруфчинии компютерӣ таҷлил мегардад. Ин ҷашни ғайриоддӣ бори аввал соли 2011 дар Малайзия баргузор шудааст.
Ин рӯз ба ифтихори озмуни миллии ҳуруфчинии босуръати матн таъсис ёфтааст.
ИЗОБРАЖЕНИЕ
ВАЗЪИ ҲАВО*
Дар вилояти Суғд – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ шуда, дар баъзе ноҳияҳо тормеғ мефарояд. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 2+7º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ рӯзона -4+1º, дар водиҳо шабона 0-5º сард, дар ноҳияҳои кӯҳӣ шабона 6-11º сард.
Дар вилояти Хатлон – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ шуда, дар ноҳияҳои алоҳида тормеғ мефарояд. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 8+13º гарм, дар ноҳияҳои доманакӯҳӣ рӯзона 3+8º гарм, дар водиҳо шабона -2+3º, дар ноҳияҳои доманакӯҳӣ шабона 0-5º сард.
Дар шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ шуда, дар ноҳияҳои алоҳида тормеғ мефарояд. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 6+11º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ рӯзона 0+5º гарм, дар баъзе ноҳияҳо то 3-5º сард, дар водиҳо шабона -3+2º, дар ноҳияҳои кӯҳӣ шабона 2-7º сард, дар баъзе ноҳияҳо то 16-18º сард.
Дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: дар ғарби вилоят рӯзона -1+4º, дар баъзе ноҳияҳо то 7+9º гарм, дар шарқи вилоят рӯзона 6-11º сард, дар баъзе минтақаҳо то 16-18º сард, дар ғарби вилоят шабона 8-13º сард, дар баъзе ноҳияҳо то 1-3º сард, дар шарқи вилоят шабона 24-29º сард, дар баъзе минтақаҳо то 48-50º сард.
Дар шаҳри Душанбе – Ҳавои камабри бебориш пешгӯӣ шуда, тормеғ мефарояд. Ҳарорат: рӯзона 9+11º гарм, шабона -1+1º.
Дар шаҳри Хуҷанд – Ҳавои камабри бебориш пешгӯӣ шуда, тормеғ мефарояд. Ҳарорат: рӯзона 4+6º гарм, шабона 0-2º сард.
Дар шаҳри Бохтар – Ҳавои камабри бебориш пешгӯӣ шуда, тормеғ мефарояд. Ҳарорат: рӯзона 8+10º гарм, шабона 0-2º сард.
Дар шаҳри Хоруғ – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: рӯзона 2+4º гарм, шабона 10-12º сард.
*Ҳарорати шабонаи ҳаво шаби 8 ба 9-уми январ ба ҳисоб гирифта шудааст.
