Дар Тоҷикистон тақрибан 1 фоизи ашёи хоми пӯст ё худ пӯсти хом коркард шуда, боқимонда ҳамчун ашёи хом ба хориҷа интиқол меёбад.
Тоҷикистон дорои имконоти назаррас дар саноати коркарди пӯст аст, вале ҳамоно кишвари содиркунандаи ашёи хоми он мебошад. Қисмати назарраси ашёи хом аз пӯст ҳамасола ба хориҷи кишвар, асосан ба Чин интиқол ёфта, танҳо як қисмати хеле кам дар дохили кишвар коркард мешавад.
Маҳсулоти тайёр аз он, аз ҷумла пойафзолу сарулибос ва дигар лавозимот аз пӯст қариб пурра аз хориҷа оварда мешаванд, ки ба болоравии нархҳо ба ин маҳсулот дар дохили кишвар боис мегардад.
Коршиносон мегӯянд, технологияҳои кӯҳнашуда, норасии сармоягузорӣ ва дастгирии ками давлатӣ, аз ҷумлаи сабабҳои ин вазъ мебошад, ки ба ҳамасола аз даст додани миллионҳо даромад ва ҷойҳои корӣ оварда мерасонад.
ИЗОБРАЖЕНИЕ
Дар пасманзари таърих. Камшавӣ пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ
Дар замони Иттиҳоди Шӯравӣ, дар Тоҷикистон саноати рушдёфтаи пӯсту пойафзол амал мекард. Дар корхонаҳои Душанбе ва Хуҷанд дар як сол то 150 млн детсиметри мукааб пӯст коркард шуда, аҳолии маҳаллӣ бо пойафзолу маҳсулоти гуногун аз пӯст таъмин мегардиандд. Ҳамчунин, ин навъи маҳсулот ба хориҷи кишвар ҳам интиқол дода мешуд.
Аммо дар баробари пошхӯрии шӯравӣ, корхонаҳо баста шуданд ё корашон боздошта шуда, соҳа ба таназзул рӯ овард.
Имрӯз дар Тоҷикистон ҳамасола 1,5-1,7 млн пӯст истеҳсол шуда, лекин 5-6 ҳазор дона ё худ камтар аз 1%-и он мавриди коркард қарор мегирад. Қисмати зиёди он ба сифати ашёи хом ба хориҷа, асосан ба Чин рафта, имконият барои рушди истеҳсол ва коркарди дохилиро маҳдуд месозад.
ИЗОБРАЖЕНИЕ
Коркард ва содирот. Чаро соҳа рушд намекунад?
Аз сабаби набудани иқтидорҳои муосир, қисми зиёди пӯст бидуни коркарди амиқ ба хориҷа бароварда мешавад. Дар солҳои 2023-2024 содироти пӯсти коркарди амиқ, 5,2-5,3 млн, вале ҳиссаи маҳсулоти тайёр ҳамагӣ якчанд ҳазор долларро ташкил дод.
Соли 2025 вазъият тағйир наёфт: ба маблағи 2,46 млн доллар пӯст ба хориҷа интиқол ёфта, содироти маҳсулоти тайёр қариб сурат нагирифт.
Содиркунандаи ашёи хоми пӯст боқӣ мондани кишвар ба як қатор омилҳо вобастаанд.
– мавҷуд набудани иқтидорҳо барои коркарди пӯст ва истифодаи минбаъдаи он дар истеҳсоли пойафзол ва дигар лавозимот;
ИЗОБРАЖЕНИЕ
– таҷҳизоти кӯҳнашуда дар корхонаҳо, ки ба таъмини истеҳсол дар сатҳи саноатӣ қодир нест;
– норасоии сармоягузорӣ ба соҳа, ки барои таъмиру навсозии истеҳсолот ва рақобатпазирӣ ба истеҳсолкунандагони хориҷӣ, ки аз технологияҳои муосир истифода мебаранд, имкон намедиҳад.
Барои рушди соҳа чӣ лозим аст?
Ҳукумати кишвар чанд маротиба кӯшиш ба харҷ дод, ки вазъияти марбут ба коркарди пӯстро дар Тоҷикистон тағйир диҳад. Аз ҷумла, дар доираи "Барномаи коркарди пурраи ашёи хоми соҳаи чорводорӣ то соли 2015", вазифаҳои ҷалби сармоягузорӣ, пешниҳоди имтиёзҳои андозӣ ва афзоиши ҳаҷми коркарди дохилӣ гузошта шуда буданд, вале дастёбӣ ба ҳадафҳо муяссар нашуд.
Дар "Стратегияи рушди саноат то соли 2030" доир ба зарурати гузаштан аз содироти ашёи хом ба истеҳсоли маҳсулоти тайёр сухан меравад. Аммо ин нақшаҳо низ амалӣ намешаванд.
Мувофиқи таҳлили барномаву нақшаҳои хотимаёфта ва амалкунанда, барои дигар кардани вазъ Тоҷикистонро лозим аст, ки корхонаҳояшро таҷдид карда, сармоягузорӣ ҷалб кунад ва модели кластерӣ бунёд созад, ки истеҳсолкунандагон ва коркардкунандагони ашёи хомро муттаҳид кунад.
Ин на танҳо ба беҳтар кардани коркарди пӯст, балки камшавии вобастагӣ ба содироти ашёи хом имкон медиҳад. Барномаҳои дастгирии давлатӣ аз қабили имтиёзҳо аз андоз ва кумакпулиҳо, метавонанд рушди соҳаро ҳавасманд сохта, инчунин барои сохтмони корхонаҳои нав сармоягузорӣ ҷалб кунанд.
ИЗОБРАЖЕНИЕ
Саноати коркарди пӯст барномаи алоҳида мехоҳад
Пас аз анҷоми "Барномаи коркарди пурраи ашёи хоми соҳаи чорводорӣ (пӯст ва пашм)", дар Тоҷикистон, дигар барномаи нави махсус таҳия нашуд. Барномаи пешина ҳам ба натиҷаҳои дилхоҳ муваффақ нашуд.
Моҳи сентябри соли 2025, “Азия-Плюс” бо дархости посух ба саволҳо дар бораи мушкилоти соҳаи истеҳсоли маҳсулот аз пӯст ба Вазорати саноат ва технологияҳои нави ҷумҳурӣ муроҷиат кард. Дархост ба масоили вазъи ҳозираи корхонаҳо, душвориҳо дар коркарди пӯст, тадбирҳо оид ба афзоши ҳаҷми коркарди пӯст, тағйир сиёсати содирот, амалисозии Стратегияи рушди саноат то соли 2030 ва дастгирии соҳа аз ҷониби давлат дахл доштанд.
ИЗОБРАЖЕНИЕ
То имрӯз, яъне моҳи январи соли 2026, Вазорат то ҳол ба саволҳои мо посух надодааст. Ин водор мекунад ба хулосае расем, ки сарфи назар аз имконоти назаррас, масъалаи рушди саноати коркард ва истеҳсоли маҳсулот аз пӯст дар канор мондаааст.
