Барои амалисозии "Барномаи рушди соҳаи электроэнергетика барои солҳои 2026-2030" 60,4 млрд сомонӣ (ҳудуди 6,5 млрд доллар) маблағ лозим аст.
Дар назар аст, ки ин маблағ, аз ҳисоби манбаъҳои сармоягузорӣ, шарикони рушд, сармоягузориҳои хусусӣ, маблағҳое, ки ҳар сол аз буҷети давлатӣ ҷудо карда мешаванд (асосан, барои сохтмони НБО “Роғун”), ҷалб шаванд.
Манбаъҳои асосии маблағгузорӣ ба барнома инҳоянд:
– маблағҳои шарикони рушд – 36 млрд 570,9 млн сомонӣ;
– маблағҳои бахши хусусӣ — 23 млрд 785,9 млн сомонӣ;
– маблағҳои буҷети давлатӣ барои сохтмони НБО “Роғун”, ки ҳамасола дар ҳаҷмҳои муайян дар буҷети давлатӣ пешбинӣ карда мешаванд.
Бояд гуфт, ки барои татбиқи лоиҳаи НБО “Роғун” имсол аз буҷети давлатӣ зиёда аз 9 млрд сомонӣ маблағ ҷудо карда шуд, ки ҳудуди 20% аз хароҷоти тасдиқшудаи буҷетро ташкил медиҳад.
Дар Буҷети давлатии Тоҷикистон барои соли 2026, барои маҷмааи сӯзишворӣ ва энергетика 15 млрд сомонӣ (беш аз 1,6 млрд доллар) ҷудо мешавад. Ин маблағ ба 22,4% аз хароҷоти умумии буҷет дар соли оянда баробар аст.
Дар доираи Барнома чӣ ба нақша гирифта шудааст?
Дар давраи амалисозии барнома, ба сохтмони нерӯгоҳҳои барқи обии “Роғун”, “Шӯроб” ва “Чарсем”, инчунин таъмиру навсозии нерӯгоҳҳои амалкунанда таваҷҷуҳ зоҳир мешавад. Аз ҷумла, то соли 2030 ба истифода додани 4 агрегати боқимондаи нерӯгоҳи “Роғун” ва ивази 2 чархаи кории доимии ин нерӯгоҳ дар назар аст. Ин тадбирҳо ҷиҳати ба таври назаррас зиёд кардани иқтидор ва барқарор намудани захираҳои талафёфта имкон медиҳанд.
Ғайр аз ин, рушди нерӯи офтобӣ ва бодӣ аз самтҳои афзалиятноки барнома боқӣ мемонанд. Оянда сохтмони нерӯгоҳҳои барқи офтобӣ бо иқтидори 1,5 ГВт дар вилоятҳои Суғду Хатлон, инчунин таҳқиқу омӯзиши имконоти нерӯи бодӣ ба нақша гирифта шудааст.
Тоҷикистон ҳамчунин фаъолона ба содироти нерӯи барқ машғул буда, хидматрасониҳои танзими басомад дар шабакаҳои барқиии минтақавиро ба сифати самти калидӣ ҷиҳати тақвияти мавқеъ дар Осиёи Марказӣ баррасӣ мекунад. Барои ин таъмиру таҷдиди зерсохтори интиқоли барқ зарур аст. Аз ҷумла сохтмони хатҳои баландшиддати барқи “Роғун – Сайҳун 500 кВ” ва таъмиру навсозии зеристгоҳҳои мавҷуда пешбинӣ шудааст.
Барои таъмини боэътимод бо барқ дар сатҳи миллӣ таъмиру навсозии шабакаҳои тақсимот, ивази таҷҳизот ва насби ҳикобкунакҳо бо ҳуши маснӯӣ ба нақша гирифта шудааст.
Чӣ гуна натиҷаҳо дар назаранд?
Дар натиҷаи амалисозии барнома расидан ба ҳадафҳои зерин пешбинӣ шудааст:
– 2680 МВт иқтидорҳои нав дар пайи истеҳсоли барқ аз ҳисоби нарӯгоҳҳои нав;
– 253 МВт иқтидорҳои иловагӣ ар пайи истеҳсоли барқ аз ҳисоби таъмиру навсозии нерӯгоҳҳои амалкунанда ва барқарорсозии 440 МВт иқтидори талафёфта бар асари фарсудаву кӯҳнашавии таҷҳизот;
– 1500 МВт нерӯи барқи офтобӣ;
– то 3%; коҳиш ёфтани сатҳи талафоти барқ дар шабакаҳои интиқол;
– то 9% коҳиш ёфтани сатҳи талафоти барқ дар шабакаҳои тақсимот;
– то 5 миллиард киловатт/соат содироти нерӯи барқ.
Дар паёми охири президенти кишвар зикр гардид, ки талабот ба барқ дар дохили кишвар сол то сол афзуда, дар соли 2030 дар муқоиса бо соли 2025 ба андозаи 31% зиёд мешавад.
Ҳамчунин гуфта мешавад, тайи 10 соли ахир ба соҳаи энергетикаи кишвар 60 млрд сомонӣ маблағгузорӣ шуда, дар натиҷа иқтидорҳои истеҳсоли барқ дар ҳаҷми 1017 мегаватт афзуданд.
Қабули барномаи рушди соҳаи электроэнергетика дар ҳолест, ки маҳдудият ё худ лимити истифодаи барқ дар Тоҷикистон аз даҳаи охири моҳи сентябр амал мекунад. Охири моҳи ноябр, вақте ки барои дастрасӣ ба нерӯи барқ маҳдудиятҳои иловагӣ ҷорӣ шуданд, вазъият ба таври назаррас душвортар шуд. Ҳоло сокинони минтақаҳои Тоҷикистон мегӯянд, ки субҳу шомгоҳон ҳамагӣ ду-се соатӣ барқ мегиранд.
