Дар радабандии ҷаҳонии озодии интернет, ки аз сӯи созмони “Cloudwards” таҳия шудааст, миёни кишварҳои Осиёи Марказӣ нишондиҳандаи беҳтаринро Тоҷикистон ба даст овардааст. Нишондиҳандаи бадтаринро дар минтақа Туркманистон нишон додааст. Дар ин бора хабаргузории “Фарғона” иттилоъ медиҳад.
Таҳлилгарони ин созмон, давлатҳоро тибқи 4 нишондиҳандаи калидӣ арзёбӣ карданд:
- – дастрасӣ ба хадамоти табодули маълумот, боргирӣ;
- – имкони боздид аз сомонаҳои дорои мундариҷа барои калонсолон;
- – озодии изҳори андеша дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва дигар майдонҳои интернетӣ;
- – мавҷуд будан ё набудани қатъи VPN.
Ба ҳар як кишвар мувофиқи ҷадвали аз 0 то 100 балл дода шудааст. Чӣ қадре, ки нишондиҳанда баланд бошад, ҳамон қадр корбарон худро дар интернет озод ҳис мекунанд.
Миёни кишварҳои минтақаи Осиёи Марказӣ, Тоҷикистон бо касби 56 балл пешсаф шуда, тақрибан дар байн радабандии умумӣ қарор гирифтааст. Барои муқоиса, Амрико 64 балл гирифтааст.
Сатҳи озодии интернет дар Қирғизистон 63 балл баҳогузорӣ шудааст. Боқимонда кишварҳои минтақа дар зинаҳои поинтар ҷойгир шудаанд. Қазоқиситон 36 балл ва Ӯзбекистон 24 балл касб кардаанд. Коршиносон ба ин монанд ниҳшондиҳандаро ба Афғонистон низ додаанд.
Нишондиҳандаи пасттарин дар минатқаи Осиёи Марказӣ ба Туркманистон – 16 балл дода шудааст. Таҳиягарони радабандӣ зикр мекунанд, ки ба кишварҳои дорои нишондиҳандаи аз 20 балл паст назорати интернет ва маҳдудияти дастрасӣ ба шабака ва сомонаҳои ҷудогона хос аст.
Кореяи Шимолӣ, ки 0 балл гирифтааст, кишвари мутлақи бадтарин аз лиҳози озодии дастрасӣ ба интернет дониста шудааст.
Дар мақомҳои каме болотар Русия, Эрон, Чин ва Покистон қарор дошта, ҳар кадоме аз ин кишварҳо 4 балл касб кардааст. Тибқи маълумоти таҳқиқот, дар ҳеҷ кадоме аз нишондиҳандаҳо дастрасии пурра вуҷуд надошта, қатъи дастрасӣ ба платформаҳое чун Facebook ва YouTube ба таври васеъ амалӣ мешаванд.
Дар ҳамин ҳол, ҳеҷ як кишвари ҷаҳон балли ҳадди ниҳоии 100-ро касб накардааст. Бо натиҷаи 92 балл 11 кишвар пешсафаи радабандӣ дониста шудаанд. Аксари онҳо кишварҳои аврупоӣ мебошанд:
- Белгия;
- Дания;
- Финландия;
- Исландия;
- Лихтенштейн;
- Норвегия;
- Словакия;
- Зеландияи Нав;
- Коста-Рика;
- Суринам;
- Тимори Шарқӣ.
Муаллифони таҳқиқот таъкид месозанд, ки танзими оқилонаи интернет метавонад муфид бошад, масалан барои мубориза бо барангехтани бадбинӣ, ҳифзи гурӯҳҳои осебпазир, муқовимат ба паҳншавии ахбори бардурӯғ ва мундариҷаву муҳтавои хатарнок. Аммо ба гуфтаи онҳо, дар як қатор кишварҳо чунин тадбирҳо ба назорати беҳад зиёду қатъӣ (сензура) табдил меёбанд.
Дар баъзе ҳолатҳо шаҳрвандон танҳо барои нашр ё изҳори ақида дар интернет то ба ҳабс маҳкум мешаванд.
Беҳтар арзёбӣ кардани Тоҷикистон дар ин радабандӣ дар ҳолест, ки дар кишвар ҳамасола даҳҳо кас барои гузштани лайку навиштани шарҳ ба муҳлатҳои гуногун зиндонӣ ва ё таъқиб мешаванд. Ин аст, ки соли 2024 Эмомалӣ Раҳмон, раисҷумҳури Тоҷикистон таҷрибаи оғоз кардани парвандаҳои ҷиноятӣ барои “лайк”-у бознашри матолиб дар интернетро интиқод кард ва дертар он дар сатҳи қонунгузорӣ бекор шуд.
