ЯК РӮЗИ ТАЪРИХ – 16 ФЕВРАЛ

Соли 1968 – Аввалин маротиба дар таърихи истифодаи телефон, рақами хадамоти кумакрасонии фавқулода – 911 ба истифода дода шуд.

Соли 1992 – Тоҷикистон ба ҳайати Созмони Ҳамкории Иқтисодӣ (СҲИ) қабул шуд.

Соли 2007 – Ҷудокори тоҷик Расул Боқиев дар Ҷоми ҷаҳонӣ дар Будапешт медали тилло ба даст овард.

Соли 2009 – Эмомалӣ Раҳмон президенти Кумитаи миллии олимпии Тоҷикистон интихоб шуд.

Соли 2010 – Палатаи поёнии Парлумони Тоҷикистон Конвенсияи Созмони ҳамкории Шанхай барои мубориза бо терроризмро, ки яке аз ҳуҷҷатҳои муҳими давлатҳои аъзои созмон мебошад, ба тасвиб расонид.

Соли 2020 – Хӯҷа Каримов, собиқ фармондеҳи саҳроии Фронти Халқии Тоҷикистон, маъруф бо номи “Хӯҷа-командир” аз Аморати Муттаҳидаи Араб  боздошт ва ба Душанбе истирдод шуд.

Соли 2022 – Тоҷикистон ва Ӯзбекистон санадҳои танзими муносибатҳоро дар соҳаи муҳоҷират имзо карданд.

ШАХСИЯТҲО

Соли 1936 – Мавлуди Салимшо Ҳалимшо, шоири саршиноси тоҷик.

Ӯ аз соли 1965 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон буд. Ӯ дар адабиёти муосири тоҷик бештар бо навиштани достонҳои таърихӣ маъруф буд ва яке аз донишмандоне дониста мешуд, ки дар мавриди Авасто ва дигар осори атиқии халқи тоҷик навиштаҳои зиёде дошт.

Солҳо дар рӯзномаву маҷаллаҳои “Тоҷикистони Советӣ”, “Адабиёт ва санъат”, “Пайванд” ҳамчун мудири шуъба ва муовини сармуҳаррир фаъолият бурда, муддате мудири Шӯрои назми Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон буд.

Салимшо Ҳалимшо нимаи дуюми солҳои 60-ум ба майдони адабиёт ворид гардида, ашъораш писанди хонандагон гардидааст. Ӯ муаллифи маҷмӯаҳои шеърии “Оинаи виҷдон”, “Бурҷи Инсон”, “Хонаи Офтоб”, “Зодагони ҳафт тӯфон” ва драмаи “Кабутарони сафед” аст.

Салимшо Ҳалимшо июни соли 2021 дар синни 85-солагӣ аз олам даргузашт.

Соли 1939 – Зодрӯзи Тӯхта Почомуллоев, ҳуқуқшиноси тоҷик, собиқ Додситони Тоҷикистон.

Ӯ солҳо муфаттиш, сармуфаттиши прокуратураи шаҳру навоҳии Ғарм, Деваштич, Истаравшан, Хуҷанд ва муовини аввали Додситонии куллли Тоҷикистон  буд

Солҳои 1981-1991 дар вазифаи Додситони кулли Тоҷикистон ифои вазифа кардааст. Солҳои 2000-2005 Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд.

Тӯхта Почомуллоев шурӯъ аз соли 2006 дар факултети таърих ва ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба фаъолият пардохт ва профессори ин донишгоҳ аст.

Соли 1954 – Зодрӯзи Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода, собиқ қозии мусулмонони Тоҷикистон ва муовини пешини  сарвазири Тоҷикистон.

Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода яке аз чеҳраҳои намоёни сиёсӣ ва динӣ дар Тоҷикистон аст. Ӯ соли 1954 дар оилаи маъруфи рӯҳонӣ – хонадони Эшони Тураҷон ба дунё омадааст.

Тураҷонзода солҳои 1972–1977 дар мадрасаи исломии Мири Араби шаҳри Бухоро таҳсил карда, сипас солҳои 1977–1980 донишҷӯи Донишгоҳи исломии ба номи Имом Бухорӣ дар шаҳри Тошканд буд. Баъди хатми донишгоҳ, солҳои 1980–1982 дар бахши робитаҳои хориҷии Идораи динии мусулмонони Осиёи Марказӣ ва Қазоқистон (САДУМ) фаъолият кард.

Соли 1982 ба факултаи шариати Донишгоҳи давлатии Урдун дохил шуда, онро соли 1987 хатм кард. Дар солҳои 1987–1988 ба тадриси илмҳои фиқҳ ва ҳадис дар Донишгоҳи исломии Тошканд машғул буд.

Аз 1988 то 1993 Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода масъулияти Идораи қозиёти мусулмонони Тоҷикистонро бар дӯш дошт. Ҳамзамон, моҳи феврали соли 1990 ба ҳайси намояндаи мардумӣ дар Шӯрои Олӣ ва баъдан узви Раёсати он интихоб шуд.

Солҳои 1993–1998 дар хориҷ аз кишвар қарор дошта, вазифаи ноиби аввали роҳбари Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик (ИНОТ)-ро иҷро кард. Дар тамоми раванди музокироти сулҳи тоҷикон ӯ раҳбари ҳайати музокиракунандаи ИНОТ буд.

Пас аз имзои Созишномаи сулҳ, Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода ба вазифаи муовини аввали сарвазири Тоҷикистон таъйин шуда, солҳои 1998–2005 дар ин мақом фаъолият кард. Сипас, дар солҳои 2005–2010 узви Маҷлиси миллӣ буд.

Имрӯз Ҳоҷӣ Акбар Тураҷонзода давлати пирӣ меронад.

Соли 1968 – Мавлуди Амрохон Муродзода, муаррих, директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи А. Дониши АМИТ.

Соли 1984 – Мавлуди Фирдавс Шарифзода, раиси шаҳри Хуҷанд.

Фаъолияти кориашро солҳои 2001 ҳамчун сармутахассиси Кумитаи ҳифзи табиати вилояти Суғд оғоз карда, солҳои 2015-2018 директори генералии Палатаи савдо ва саноати вилояти Суғд ва солҳои 2018-2020 раиси шаҳри Гулистон буд.

Аз моҳи ноябри соли 2020 то имрӯз дар вазифаи Раиси шаҳри Хуҷанд ифои вазифа мекунад.

Соли 1992 – Зодрӯзи Афшин Муқим, рӯзноманигор, сармуҳаррири маҷаллаи Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросим.

Афшин Муқим хатмкардаи факултети забонҳои Осиё ва Аврупои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон буда, солҳо дар риштаи рӯзноманигорӣ фаъолият кардааст. Ӯ аввал солҳои 2011-2012 дар Кумитаи телевизион ва радио ва аз соли 2012 то соли 2015 дар АМИТ “Ховар” кор кардааст.

Афшин Муқим беш аз даҳ сол инҷониб, аз соли 2014 котиби матбуотӣ ва сармуҳаррири маҷалла дар Кумитаи дин, танзими анъана ва ҷашну маросими Тоҷикистон аст.

Ӯ ҳамчунин узви Иттифоқи журналистони Тоҷикистон аст.

САНАҲОИ МУҲИМИ ҶАҲОНӢ

Соли 1923 экспедитсияи Ҳовард Картер санги тобути Тутанҳамонро пайдо кард. Гӯри Тутанҳамон, ки дар соли 1922 кашф шуда буд, ягона мақбараи фиръавн мебошад, ки ғорат нашудааст ва қариб дар шакли аслиаш боқӣ мондааст.

Санги тобути фиръавн аз тилло сохта шуда, зиёда аз 100 кг тиллои холисро дар бар мегирифт. Худи ҷасади фиръавн мумиёшуда буд.

Имрӯз тобути Тутанҳамон ҳамоно дар мақбараи ӯ дар водии Фиръавнҳо боқӣ монда, ҳама ганҷҳои ёфтшуда дар Осорхонаи Қоҳира нигоҳ дошта мешаванд.

Соли 2005 Протоколи Киото ба ҳукми амал даромад. Ин санади байналмилалӣ, ки дар моҳи декабри соли 1997 дар шаҳри Киото (Ҷопон) ба тасвиб расидааст, ба Конвенсияи чаҳорчӯбаи СММ оид ба тағйирёбии иқлим замима шуда, кишварҳои рушдёфта ва давлатҳои дорои иқтисодиёти гузаришро уҳдадор менамояд, ки партовҳои газҳои гулхонаиро кам ё мӯътадил нигоҳ доранд.

Қисми зиёди кишварҳое, ки ин санадро тасвиб кардаанд, зиёда аз 55% ҳаҷми умумии партовҳои газҳои гулхонаиро ташкил медиҳанд. Мӯҳлати амали созишнома то соли 2012 пешбинӣ шуда буд, бинобар ин, дар соли 2011 мувофиқаи тамдиди он то қабули як созишномаи нав ба даст омад.

ВАЗЪИ ҲАВО*

Дар вилояти Суғд – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ шуда, дар баъзе ноҳияҳо тормеғ мефарояд. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 10+15º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ рӯзона 2+7º гарм, дар водиҳо шабона 4+9º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ шабона -3+2º.

Дар вилояти Хатлон – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 17+22º гарм, дар ноҳияҳои доманакӯҳӣ рӯзона 9+14º гарм, дар водиҳо шабона 7+12º гарм, дар ноҳияҳои доманакӯҳӣ шабона 3+8º гарм.

Дар шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 13+18º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ рӯзона 1+6º гарм, дар водиҳо шабона 5+10º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ шабона -2+3º.

Дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: дар ғарби вилоят рӯзона 3+8º гарм, дар баъзе ноҳияҳо то 10+12º гарм, дар шарқи вилоят рӯзона -2+3º, дар баъзе минтақаҳо то 5-7º сард, дар ғарби вилоят шабона 0-5º сард, дар баъзе ноҳияҳо то 3+5º гарм, дар шарқи вилоят шабона 12-17º сард, дар баъзе минтақаҳо то 20-22º сард.

Дар шаҳри Душанбе – Ҳавои  тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: рӯзона 15+17º гарм, шабона 7+9º гарм.

Дар шаҳри Хуҷанд – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш дар назар аст. Ҳарорат: рӯзона 13+15º гарм, шабона 6+8º гарм.

Дар шаҳри Бохтар – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: рӯзона 20+22º гарм, шабона 9+11º гарм.

Дар шаҳри Хоруғ – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат:  рӯзона 6+8º гарм, шабона 1-3º сард.

*Ҳарорати шабонаи ҳаво шаби 16 ба 17-уми феврал ба ҳисоб гирифта шудааст.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

Агар умр бақо мекард, Саттор Турсун имрӯз 80-сола мешуд. Ӯ Нависандаи халқии Тоҷикистон, чеҳраи матраҳи адабӣ, шахси ошкорбаён ва соҳибмавқеъ буд. Ин нукта дар маҳфили ёдбудаш ҳам садо дод.

Рӯзи 13-уми феврал дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба хотири 80-солагии ин нависандаи шинохта маҳфили адабӣ баргузор шуд. Дар он аҳли адаб, ҳамовардони нависанда, дӯстдорони адабиёт ва пайвандони Саттор Турсун ширкат доштанд. Ва аз марҳум чун адиби ҳақпараст, ҳақгӯ, пурғурур ва шахси шӯхтабиат ёд оварданд.

“Саттор одами тасодуфӣ буд дар сайёра”

Гулрухсор, Шоири халқии Тоҷикистон, ки маъмулан солҳои охир дар маҳофили адабии Иттифоқи нависандагон ширкат намекард, ба ёдбуди Саттор Турсун омад ва перомуни ғуруру ифтихороти дӯсташ ҳарф зада, гуфт, “мо якҷо бузург шудем, бузург ба маънои калон шудем”.

Ӯ гуфт, бо Саттор Турсун ҳамовард аст ва афзуд, ки “бидуни ҳеҷ таоруфу хоксорӣ бо ҳамин насле, ки маро тарбият кардааст, дар ғарибӣ, дар гуштанӣ, дар ташнагӣ ифтихор дорам”.

Ба гуфтаи ӯ, яке аз ифтихороварони ин насл Саттор Турсун аст, ки адабиёти навини тоҷикро оро додааст. Гулрухсор бо ишора ба ошкорбаёнӣ гуфт, ки “ману Саттор ба ҳам монандем”.

Гулрухсор гуфт: “Аммо Саттор одами тасодуфӣ буд дар сайёра. Кошке намеомад ба ҳамин наздикӣ. Як қарн ақиб не, бояд як қарн баъдтар меомад. Саттор ба ин сайёра барои дидану шинохтани худаш омада буд, на худашро донист, на худашро дид, на худашро шинохт. Ва на мо иҷозаташ додем, ки гапашро гӯяд”.

Гулрухсор мехост гӯяд, ки андеша ва диди Саттор Турсун фарогир буд, вале замонаву ҷоиеа ӯро дарк накард. Агар садсол баъдтар меомад, қадраш бештар дониста мешуд.

Ӯ таъкид кард, ки Саттор Турсун шахси бисёр пурғурур ва боифтихор буд ва ба касе иҷоза намедод, ки ба он латма расонад. Аз охирин сафари ҳамроҳ бо Саттор Турсун ба Алмаато ва меҳмонӣ дар хонадони раисҷумҳур ёд овард ва гуфт, “дар ҳамон маҳфил аввал ба ману Саттор Турсун сухан доданд – ин шаҳодати он буд, ки Саттор миёни ҳамаи адибони Осиёи Миёна ва Русия эътироф шуда буд”.

Гулрухсор идома дод, ки барои Саттор Турсун ғурураш, шахсияташ, миллаташ аз ҳама чиз боло буд. Дар ҳамон сафари Алмаато касе чи ҳарфе зад, ки ба ин нависанда бархӯрд. Шаб хобаш набурд. Сафарро нотамом партофту ба Тоҷикистон баргашт. Чунин буд Саттор Турсун. Намегузошт, ки ба номи миллаташ ё шахсияташ латма расонанд.

Ба таъкиди Гулрухсор, Саттор Турсун аввал шахсият буд, баъд нависанда. Ҳунари шоирӣ ҳам дошт. Ӯ Саттор Турсунро “муаллими ман” номид, зеро бори аввал маҳз ҳамин нависанда ба ин шоир ҳунари тарҷумаи назмро омӯзонидааст.

“Сиёҳро сафеду дурӯғро рост нагуфтаанд”​​​​​​​

Равшани Махсумзод, мудири бахши насри Иттифоқи нависандагон гуфт, дарднок аст реҳлати инсонҳои эҷодгар, ки умре худ месӯзанду меофаранд, то роҳи дигаронро ҷиҳати дарки маънии ҳастӣ, аз ёд набурдани қарзи инсонии хеш дар назди ҷомеа ва тантанаи адолату ҳақиқат равшан кунанд.

Ӯ афзуд, хушбахтии ин фарзонагон дар он аст, ки дар ёди ҳаводорон, дар ҳар саҳифаи асарҳои бамағзу маъниашон ҳамеша зинда мемонанд.

“Устод мақоми суханро воло дониста, ҳангоми таълиф ҳаргиз аз ҳақиқати зиндагӣ рӯ натофтаанд, сиёҳро сафеду дурӯғро рост нагуфтаанд ва ҳамеша хиёнату разолат ва ноинсофию бевафоиро мазаммат карданд”, – гуфт ӯ.

Махсумзод барои тақвияти ин гуфтаҳо чанд сатрро аз андешаҳои адиби марҳум мисол овард: “Нависанда агар ҳақиқатан баистеъдод аст, танҳо ба тақозои ҳамин касбаш ҳеҷ гоҳ наметавонад дурӯғ гӯяд, сиёҳро сафед маънидод кунад. Муҳимтарин шуғли вай ҷустуҷӯи ҳақиқат аст”.

Ба қавли Махсумзод, ин мароми зиндагии Саттор Турсун буд, ҳақиқатро меҷуст, ҳақиқатро мегуфт, ҳатто агар душвор буд.

Охирин ҳарфҳояшро ҳам гуфт…​​​​​​​

Абдураҳмон Абдуманнонов, адабиётшинос ва мунаққид, ки аз давраи донишҷӯӣ бо Саттор Турсун ошноӣ дошт, аз он вақт ёд оварда, гуфт, “аввалин ҳикояҳои Саттор ҳамон замон рӯйи чоп омада, аз он вақт ӯ чун нависанда шинохта шуд”.

Абдуманнонов гуфт, ки асарҳои Саттор Турсун басо тунду тез баррасӣ мешуд. Масалан романи “Се рӯзи як баҳор”-ро чор-панҷ сол муҳокима карданд.

Ба гуфтаи ӯ, дар баррасии роман аз муаллиф талаб карданд, ки қисмҳоеро иваз кунад. Аз миёни муҳокимакунандагон танҳо Ӯрун Кӯҳзод, Гулназар ва Абдуманнонов ҷонибдори чопи “Се рӯзи як баҳор” буданд. Ҳатто устод Лоиқ, ки сардабири “Садои Шарқ” буданд, гуфтанд, ки чопаш вазнин…

“Вале Саттор гуфт, иҷоза диҳед, ягон ҳарфашро иваз накунам, ҳамин хел истад, ягон сол чоп мешудагист. Баъди чанд сол, ки бозсозӣ сар шуд, устод Лоиқ шахсан Саттор Турсунро даъват карда, романро гирифта, дар “Садои Шарқ” чоп карданд. Акнун замон мебардорад гуфтанд”, – ба ёд овард Абдуманнонов.

Ба қавли мунаққид, замон нишон дод, ки Саттор мавқеи дуруст дошт, романи “Се рӯзи як баҳор” баъдтар дар Маскав бо теъдоди беш аз 2 миллион нусха нашр шуд ва яке аз асарҳои барҷастаи адабиёти тоҷик шуд.

“Нависандаи тозакор буд, гапи гуфтанӣ дошт, дар зиндагӣ мавқеи худро дошт, агарчи ба баъзеҳо писанд набуд. Баъд аз Фазлиддин Муҳаммадиев Саттор насрнависӣ барҷаста буд. Зиёд мехонд, дар муҳокимаи асарҳо ҳам ҳамеша ҳусну қубҳро ошкоро мегуфт. Ин ба дигарон писанд набуд”, – гуфт ӯ.

Абдуманнонов ба ёд овард, ки соли 2020 дар Анҷумани Иттифоқи нависандагон Саттор Турсун хоҳиш кард, ки “бештар вақт диҳед, то ҳарфҳоямро гӯям. Ва охирин ҳарфҳову пешниҳоди худро ҳамон ҷо гуфту пас аз се сол реҳлат кард. Гӯё эҳсос мекард, ки вақташ кам мондааст…”

“Ҳам аввалу ҳам охири дунёст сухан”​​​​​​​

Камол Насрулло, Шоири халқии Тоҷикистон, ки бо Саттор Турсун дар як ҳуҷра менишаст, аз қаламбадастӣ, озодагӣ ва ҷобаҷогузории ашёҳояш ҳарф зад.

Вай таъкид кард, ки “вақте асареро барои таҳрир ба Саттор Турсун медоданд, мисли асари худаш таҳрир мекард. Яъне зиёд ва аз таҳти дил ба таҳрири асар даст мезад. Бо тамоми вуҷуд ба даст қалам мегирифту эҷод мекард”.

“Адиби рӯҳшинос буд. Бештар бо олами маънавии қаҳрамононаш сари кор мегирад, дунёи рӯҳонии онҳоро мавриди пажӯҳиши бадеӣ қарор медиҳад. Қаҳрамононаш андешапарваранд”,-гуфт Камол Насрулло.

Ӯ таъкид кард, ки яке аз хусусиятҳои ҷолиби эҷодии Саттор Турсун офариниш ва таҳқиқу тасвири симоҳои муассир аст. Махсусан, дар ду асари “Зиндагӣ дар домани талхии сурх” ва “Пайванд” симоҳои нобе офаридааст.

“Аввал сахт танқид мекард, баъд…”​​​​​​​

Ато Мирхоҷа, Шоири халқии Тоҷикистон аз дидорҳои солҳои охираш бо Саттор Турсун ёд оварда, гуфт, “солҳои охир Саттор Турсун бемор буду ба Иттифоқи нависандагон омада наметавонист ва вақте бо Равшани Махсумзод ба дидор мерафтем, камбудҳои Иттифоқи нависандагонро ба рӯямон мекашиданд, баъд маслиҳат медоданд”.

Мирхоҷа гуфт, “вақте ба романҳои Саттор Турсун рӯй меовардам, намефаҳмидам, ки дар кадом услуби бадеӣ навишта шудааст. Лирика дошт, бадеият дошт, дар баъзе ҳолат насраш ба назм ҳам монанд буд”.

Ӯ аз хотироташ қисса карда, гуфт, вақте романи “Сарои санг"-ро навишт, онро ба Саттор Турсун дод, то ҳусну қубҳашро гӯяд.

“Устод гуфтанд, ки ту ба роман чӣ кор дорӣ, рав шеъратро навис?! Баъди чанд вақт занг зада, гуфтанд, ки наздам биё, гап дорам. Рафтам, аввал хеле танқид карданд, арақи пешониамро бароварданд, баъд баъзе бартариҳоро гуфтанд ва як сарсухани хубе ҳам ба роман навиштанд”, – иброз дошт Мирхоҷа.

Ёде аз мунозираҳои ширин ва пешниҳоди нашри куллиёт​​​​​​​

Абдулҳамид Самад, Нависандаи халқии Тоҷикистон ҳам аз баҳсҳои зиёдаш бо Саттор Турсун ва пурмутолиа будани ӯ ёд оварда, гуфт, баъзан мунозираҳо дар каҳвахонаву китобхонаҳо сар мезад, вале ҷамъбаст намешуд.

“Соати ёздаҳу дувоздаҳи шаб хона мерафтам, ки телефон занг мезад. Мебардоштам, ки Саттор Турсун ва давоми баҳс…”, – бо табассум гуфт ӯ.

Қарор Муҳаммадӣ, муҳаққиқи осори Саттор Турсун, дар як маърӯзаи муфассал хулоса кард, ки “Саттор Турсун дар адабиёти нимаи дуюми асри ХХ ва ибтидои асри ХХ1 ҷойгоҳи худро дошта, дар ғанӣ гардонидани адабиёти ин давра саҳми арзанда гузошт”. Ин адабиётшинос зарур донист, ки куллиёти осори нависанда ба баҳонаи 80-солагиаш рӯйи чоп ояд.

Кӯҳе, ки дар ёдҳо мемонад​​​​​​​

Саттор Турсун 15-уми феврали соли 1946 дар деҳаи Посурхии ноҳияи Бойсуни вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон таваллуд шудааст. Дар 5-солагӣ модарашро аз даст дод ва ин фоҷеа то охири умр варо азоб дод.

Соли 1965 ба Душанбе омад ва ба Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ба шуъбаи забони арабӣ дохил шуд ва соли 1970 онро хатм кард. Дар замони донишҷӯӣ ба эҷодиёти адабӣ машғул шуд ва бо дастгирии Мирзо Турсунзода ва Убайд Раҷаб дар маҷаллаи “Садои Шарқ” ба кор оғоз кард. Бист сол дар ин маҷалла дар вазифаҳои гуногун фаъолият кард.

Аввалин маҷмуаи ҳикояҳояш “Дили гарм” соли 1971 нашр шуд. Баъдан ҳикояёту романҳои “Камони Рустам”, “Сукути қуллаҳо”, “Пайванд”, “Санг дар бағал ба тӯфон” ва чандеи дигараш ба чоп расиданд.

Соли 1993 нахустин сухангӯйи раисҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон, соли 1994 Корманди шоистаи фарҳанги Тоҷикистон, соли 1998 Нависандаи халқии Тоҷикистон, соли 2006 барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ шуд.

Шоми 5-уми июни соли 2023 дар 77-солагӣ дар Душанбе даргузашт ва канори аҳли зиё дар оромгоҳи Лучоб ба хок супурда шуд.

Ҳамовардону дӯстону шогирдонаш ба ин боваранд, ки Саттор Турсун кӯҳи пуршукӯҳи адабиёти муовири тоҷик буд, ки ҳамвора бошаҳомат дар ёдҳо боқӣ мемонад.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.

ЧОРАБИНИҲОИ МУҲИМ

– Имрӯз соати 11:00 дар Театри давлатии лӯхтаки шаҳри Душанбе намоиши кӯдаконаи “Гулмоҳӣ” ба саҳна гузошта мешавад. Пеш аз оғози намоиш дар толори якум намоиш лӯхтакҳо баргузор мегардад. Арзиши чипта 25 сомонӣ буда, дар сомонаи ticketon дастрас аст.

– Имрӯз соати 11:00 дар Театри давлатии академии ба номи Лоҳутӣ намоиши “Оҳуи заррин” манҳури ҳаводорони театр мегардад. Намоиши мазкур бо коргардонии Хуршед Мустафоев рӯйи саҳна омадааст. Арзиши билет барои вуруд 25 сомонӣ буда, дар сомонаи ticketon метавон харидорӣ кард.

– Имрӯз соати 17:00 дар Театри давлатии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ балетҳои “Сюитаи Кармен” ва “Павана барои шоҳдухтари фавтида” намоиш дода мешаванд.

ЯК РӮЗИ ТАЪРИХ

Соли 2005 – Ҷамъияти саҳомии кушодаи “Нерӯгоҳи барқӣ-обии Сангтӯда-1” таъсис ёфт.

Соли 2010 – Байни Тоҷикистон ва Эрон ёддошти тафоҳум оид ба ҳамкорӣ дар соҳаи маориф ва илм ба имзо расид.

Соли 2018 – Дар шаҳри Душанбе Корхонаи муштараки “AKIA AVESTO” ба фаъолият оғоз намуд, ки бори аввал дар Тоҷикистон ба бандубасти автобусҳои тамғаи “AKIA” пардохт. Корхонаи муштарак бо ширкати туркии “AKIA” бо мақсади навсозии парки техникии шаҳри Душанбе таъсис ёфта буд.

Соли 2019 – Бақайдгирии дубораи симкортҳо ба шиносномаҳои намунаи соли 2014 оғоз гардид.

Соли 2024 – ЮНИСЕФ Сафармуҳаммад Қодириро ба ҳайси нахустин Сафири иродаи некии худ дар Тоҷикистон таъин кард.

Соли 2024 – Бонки Эсхата нахустин шуда дар кишвар барориши “қарзномаҳои сабз”-ро оғоз кард.

ШАХСИЯТҲО

Соли 1887 – Зодрӯзи Сайидризо Ализода, рӯзноманигор, мутарҷим, забоншинос ва омӯзгори тоҷик.

Саидризо Ализода шахсияти таърихӣ ва адиби тоҷик буд, ки дар таърих бо фаъолияти илмиву адабӣ ва сиёсии худ номаш сабт гардидааст. Ӯ бо ибтикори шахсӣ маҷаллаи “Шуълаи инқилоб”-ро таъсис дод, ки дар он мақолаҳои ҷанбаи маърифатӣ ва ошкоркунанда дошта мавриди муҳокима қарор мегирифтанд.

Саидризо Ализода аввалин муаллифи адабиёти таълимӣ ба забонҳои тоҷикӣ баъд аз Инқилоби Октябр мебошад. “Дабистони тоҷик”, “Китоби нахустин”, “Сарфу наҳви тоҷикӣ”, “Маданияти ислом”, “Саодатнома” аз ҷумлаи онҳоянд.

Дар солҳои 1919-21 Саидризо Ализода котиби Кумитаи ҳизбии Самарқанд буд. Аммо бо ҷурми “ҷосуси империализми ҷаҳонӣ” дар зиндони Шӯравӣ ба ҳалокат расид.

Англисҳо барои сари Саидризо Ализода 50000 фунт стерлинг муқаррар намуда буданд. Амири Бухоро низ ӯро куштан мехост. Чаро? Дар ин пайванд мутолиа кунед.

Соли 1930 – Мавлуди Зоҳир Аҳрорӣ, адабиётшинос, шарқшиноси тоҷик.

Зоҳир Аҳрорӣ хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон буда, дар соҳаи адабиёт ва шарқшиносӣ фаъолияти илмӣ анҷом додааст. Ӯ ба унвони ходими илмӣ ва муҳаққиқ дар муассисаҳои гуногуни илмию таълимии Тоҷикистон, аз ҷумла Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ фаъолият кардааст. Ӯ дар бораи адабиёти тоҷик ва шарқ таълифот ва тадқиқоти зиёд анҷом додааст. 

Ӯ матни интиқодии “Шоҳнома”-и Фирдавсиро таълифу тадвин кардааст. Таҳияи “Фарҳанги мухтасари “Шоҳнома” ва “Андарзнома”-и Фирдавсӣ” низ аз ҷумлаи хизматҳои арзандаи Аҳрорӣ маҳсуб меёбанд.

Соли 1937 – Зодрӯзи Мазҳабшоҳ Муҳаббатшоев, рӯзноманигори тоҷик.

Мазҳабшоҳ Муҳаббатшоев хатмкардаи шӯъбаи забон ва адабиёти тоҷики факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ва факултаи журналистикаи Академияи илмҳои ҷомеашиносии шаҳри Маскав аст.

Солҳо дар расонаҳои гуногуни Тоҷикистон фаъолият карда, аз соли 1986 то соли 1995 сармуҳаррири рӯзномаи “Тоҷикистони советӣ” буд.

Солҳои 1996-1998 бошад, ёвари Президенти Тоҷикистон буд. Солҳои 2002-2004 коршиноси сиёсӣ дар намояндагии созмони Интернюс-NETWORK дар Тоҷикистон ва ноиби продюссери барномаи телевизионҳои мустақили кишварҳои Осиёи Марказӣ – “Осиёи Кушода” буд.

Ӯ яке аз созмондиҳандагони Бунёди байналмилалии забони тоҷикии форсӣ буда, 14 октябри соли 1999 дар Анҷумани муассисони ин Бунёд узви Раёсат ва аз соли 2002 Раиси Бунёди забони тоҷикии форсӣ интихоб шуд.

Мазҳабшоҳ Муҳаббатшоев 28 ноябри соли 2004 дар синни 67 солагӣ дар шаҳри Душанбе даргузашт, ва дар оромгоҳи Сариосиёи шаҳри Душанбе ба хок супурда шуд.

Соли 1946 – Мавлуди Саттор Турсун, нависанда ва тарҷумони тоҷик.

Ӯ соли 1970 бахши арабии факултаи шарқшиносии Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро хатм карда, фаъолияти кории худро аз маҷаллаи маъруфи “Садои Шарқ” оғоз намуд ва муддати 20 сол дар вазифаҳои мудири шуъбаи очерк ва публитcистика, мудири шуъбаи наср, муовини сардабир, иҷрокунундаи вазифаи сардабири ҳамин маҷалла кор кард.

Соли 1993 аввалин сухангӯи Эмомалӣ Раҳмон, раисҷумҳури Тоҷикистон ва солҳои 1994-1997 сардабири маҷаллаи адабии русии “Памир” буд. Саттор Турсунро нависандае медонанд, ки набзи замонро некӯ эҳсос мекунад, ба воқеаву рӯйдодҳои муҳимми зиндагӣ воқеъбинона ва устокорона баҳо медиҳад.

Ӯ миёни хонандагонаш бо повесту роман ва қиссаҳои “Камони Рустам”, “Пайванд”, “Ситораи корвонкуш”, “Барф ҳам мегузарад”, “Се рӯзи як баҳор” маъруф аст.

Саттор Турсун 5-уми июни соли 2023 дар Душанбе аз олам чашм пӯшид. Даргузашти ӯро аҳли зиё талафоти бузург унвон доданд.

Соли 1947 – Мавлуди Исфандиёр Ғуломов, ҳунарпешаи театр ва синамои тоҷик.

Исфандиёр Ғуломов, ҳунарманди шинохтаи синамову театри тоҷик буда, бо иҷрои нақшҳои муассир дар зеҳни ҳаводорони ҳунар нақш гузоштааст. Ӯ риштаи ҳунарҳои зеборо дар Донишкадаи санъати театрии Русия (ГИТИС) хатм кардааст.

Мавсуф дар филмҳои хориҷӣ низ зиёд нақш офаридааст ва аз камтарин ҳунармандони тоҷик аст, ки дар берун аз Тоҷикистон маъруфият дорад.

Ӯ дар беш аз 50 филми хориҷӣ нақш офаридааст, ки миёни онҳо нақшҳои марказӣ ҳам кам набудаанд.

Аз ҷумла, ҳунарпеша дар намоишҳои "Қатрае аз баҳр", "Фолбин Афандӣ", "Эътирози ҳабдаҳум", "Умед", "Алафҳои бегона", "Роҳгумзада" нақш офаридааст.

Дар синамо бошад, дар филмҳои "Қиссаи зиндонии Павиак", "Гирдбод", "Нақши пойи динозавр ба куҷо бурд", "Чор нафар аз чорсанг", "Шаби охирини Шаҳризод", "Афсонаҳои нави Шаҳризод" ҳунарнамоӣ кардааст.

Ҳамчунин, дар филмҳое, ки дар хориҷа сабт шудаанд, аз ҷумла "Камина", "Ба хубӣ ҷудо мешавем", "Ау! Ғорати қатор", "Майдони найранг", "Тулуъ дар Ганг", "Дарвеши ланг" ва дигар филмҳои ҳунарнамоӣ кардааст.

Исфандиёр Ғуломов дар мусоҳибае бо Азия-Плюс аз рӯзгори имрӯза, чуну чарои театру синамо, мавҷудияти сензура ва қадрдонии ҳунармандон ҳарф задааст, ки дар маводи Исфандиёр Ғуломов: “Солҳост, ки вазири фарҳангро дар театр надидаам” мутолиа кунед.

Соли 1945 – Зодрӯзи Рамазон Мирзоев, ходими давлатӣ, собиқ сафири Тоҷикистон дар Русия ва Эрон.

Рамазон Мирзоев хатмкардаи Донишгоҳи кишоварзии Тоҷикистон буда, аз соли 1975 то соли 1978 дар проектҳои сохтмонии Афғонистон фаъолият доштааст. Соли 1979 муовини вазири сохтмони кишоварзӣ таъйин гардид. Аз соли 1989 то 1992 депутати мардумии Парламенти Иттиҳоди Шӯравӣ буд.

Ӯ 18 январи соли 1995 Сафири Фавқулодда ва Мухтори Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Федератсияи Русия таъин шуд. Моҳи октябри соли 2001 Сафири Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Исломии Эрон таъйин гардид.

Соли 1948 – Зодрӯзи Анвар Бобоҷонов, таърихнигор, доктори илмҳои таърих, профессор.

Соли 1953 – Мавлуди Абдуқаҳҳор Абдуғаффоров, иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор.

Соли 1998 – Зодрӯзи Мадина Ақназарова, овозхони тоҷик.

Мадина Акназарова, ки волидонаш зодаи Бадахшон мебошанд, дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст. Ӯ бо маслиҳати бобояш ба шуъбаи академии Коллеҷи санъати ба номи Аҳмад Бобоқулов дохил шуда, баъди хатм таҳсилро дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон идома дод. Мадина Акназарова соли 2017 дар саҳнаи тоҷик бори аввал баромад кард ва бо иҷрову сабки ғайриодӣ ва овози вижа зуд дар дили мухлисон ҷо гирифт.

“Арӯсу шаҳ зебанда”, “Бирақсем”, “Сайри Бадахшон”, “Ту будӣ”, “Ёд мекунӣ”, “Дидам нигори худро”, “Кабкаки маст аз таронаҳои маъруфи Мадина маҳсуб меёбанд.

Соли 1999 – Абдулхайр Қосимов, ҳунарпешаи театру синамои тоҷик дар синни 91-солагӣ аз олам даргузашт.

Абдулхайр Қосимов солҳо дар Театри драмаи мусиқӣ ва Театри ҷавонони шаҳри Бухоро ҳунар озмуда, баъдан як муддат дар Театри давлатии опера ва балети ба номи С. Айнӣ ҳамчун ҳунарпеша фаъолия намуд.

Ӯ як муддат роҳбари бадеии Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Хоруғ ва баъдан роҳбари бадеии Театри халқии вилояти Ғарм буд. Номбурда аз соли 1946 то соли 1962 замони ба нафақа баромаданаш ҳунарпешаи Театри давлатии академӣ-драмавии ба номи Лоҳутӣ будааст.

Абдулхайр Қосимов қариб дар 100 нақш дар театр ва беш аз 60 нақш дар синамо офаридааст. Ӯ дар филмҳои маъруфи синамои тоҷик, чун “Ман бо духтаре вохӯрдам”, “Қисмати шоир”, “Амалиёти “Кубро”, “Хиёнат” нақш офаридааст.

Инчунин худ муаллифи песаи телевизионии “Ҷасорат” ва як қатор намоишҳои телевизионӣ, чун “Чойхонаи дилкушо”, “Беғараз панд”, “Театри минётур” ва ғайра аст.

Мавсуф 15-уми феврали соли 1999 дар синни 91 аз олам даргузашт.

Соли 2004 – Шокир Мухторов, забоншинос ва адабиётшиноси тоҷик дар синни 57-солагӣ аз олам даргузашт.

САНАҲОИ МУҲИМИ ҶАҲОНӢ

Имрӯз Рӯзи байналмилалии кӯдакони гирифтори саратон ё Рӯзи мубориза бо саратони кӯдакон таҷлил мешавад. Ин сана соли 2001 бо ташаббуси Конфедератсияи ҷаҳонии волидони кӯдакони гирифтори саратон ба тақвим ворид гардидааст.

Соли 2009 Ассотсиатсияи байналмилалии ҳамшираҳои ҷарроҳӣ иди касбии худро эълон кард, ки тибқи он ҳамасола 15 феврал Рӯзи байналмилалии ҳамшираи ҷарроҳӣ таҷлил мешавад. Бовар меравад, ки ин касб соли 1891 пайдо шудааст.

Рӯзи 15-уми феврали соли 1989 хуруҷи пурраи нерӯҳои Шӯравӣ аз Афғонистон ба поён расид. Моҳи октябри соли 1979 муассиси Ҳизби халқии демократии Афғонистон Нурмуҳаммад Таракӣ аз қудрат дур ва кушта шуд.

Бюрои сиёсии КМ ҲКИШ расман қарор кард, ки нерӯҳои Шӯравӣ ба Афғонистон ворид шаванд ва Иттиҳоди Шӯравӣ ба Афғонистон кумаки низомӣ расонад. 25 декабри 1979 нерӯҳои Шӯравӣ ба Афғонистон ворид шуданд.

4 апрели соли 1988 Созишномаи муштараки шӯравию амрикоӣ “Дар бораи ҳамоҳангсозии ҳалли вазъияти марбут ба Афғонистон” ба имзо расид, ки тибқи он, нерӯҳои Шӯравӣ бояд то 15 феврали соли 1989 қаламрави Афғонистонро пурра тарк мекарданд. Ин қарор аз ҷониби Иттиҳоди Шӯравӣ амалӣ гардид.

Соли 1947 дар Иттиҳоди шуравӣ никоҳи шаҳрвандони шӯравӣ бо хориҷиён расман манъ карда шуд. Ҳукумати Шӯравӣ на танҳо бастани никоҳ бо хориҷиёнро манъ кард, балки издивоҷҳои қаблан анҷомшударо низ беэътибор эълон намуд.

Ҷазо барои вайрон кардани ин фармон тибқи моддаи 58-и Кодекси ҷиноӣ ҳукми зиндон муайян гардид. Соли 1969 Кодекси оилавӣ бознигарӣ шуд ва шаҳрвандони шӯравӣ расман иҷозаи издивоҷ бо хориҷиёнро пайдо карданд, вале дар амал ин гуна никоҳҳо истиқбол намешуданд.

ВАЗЪИ ҲАВО

Дар вилояти Суғд – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ шуда, дар баъзе ноҳияҳо тормеғ мефарояд. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 10+15º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ рӯзона 2+7º гарм, дар водиҳо шабона 4+9º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ шабона -3+2º.

Дар вилояти Хатлон – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 17+22º гарм, дар ноҳияҳои доманакӯҳӣ рӯзона 9+14º гарм, дар водиҳо шабона 7+12º гарм, дар ноҳияҳои доманакӯҳӣ шабона 3+8º гарм.

Дар шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ – Ҳавои тағйирёбанда, дар водиҳо бебориш, дар ноҳияҳои кӯҳӣ асосан  бебориш (0,0-0,5мм) пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: дар водиҳо рӯзона 13+18º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ рӯзона 1+6º гарм, дар водиҳо шабона 5+10º гарм, дар ноҳияҳои кӯҳӣ шабона -2+3º.

Дар Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон – Ҳавои тағйирёбанда пешгӯӣ шуда, дар баъзе ноҳияҳои ғарбии вилоят борон ва барф меборад. Ҳарорат: дар ғарби вилоят рӯзона 3+8º гарм, дар баъзе ноҳияҳо то 10+12º гарм, дар шарқи вилоят рӯзона -2+3º, дар баъзе минтақаҳо то 5-7º сард, дар ғарби вилоят шабона 0-5º сард, дар баъзе ноҳияҳо то 3+5º гарм, дар шарқи вилоят шабона 12-17º сард, дар баъзе минтақаҳо то 20-22º сард.

Дар шаҳри Душанбе – Ҳавои  тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: рӯзона 16+18º гарм, шабона 7+9º гарм.

Дар шаҳри Хуҷанд – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш дар назар аст. Ҳарорат: рӯзона 12+14º гарм, шабона 7+9º гарм.

Дар шаҳри Бохтар – Ҳавои тағйирёбандаи бебориш пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат: рӯзона 20+22º гарм, шабона 9+11º гарм.

Дар шаҳри Хоруғ – Ҳавои тағйирёбанда, асосан бебориш (0,0-0,5мм) пешгӯӣ мешавад. Ҳарорат:  рӯзона 5+7º гарм, шабона 1-3º сард.

*Ҳарорати шабонаи ҳаво шаби 15 ба 16-уми феврал ба ҳисоб гирифта шудааст.

Дар Telegram, Facebook ва Instagram бо мо бимонед.