Мувофиқи гузориши Бонки ҷаҳонӣ What a Waste 3.0, ки соли 2026 нашр шудааст, дар Тоҷикистон 0,46 кг партови сахт ба як нафар дар як рӯз истеҳсол мешавад. Ин маълумот қисмате аз таҳлили глобалии идоракунии партовҳо дар 217 кишвари саросари дунё буда, ба арзёбии чӣ гуна аз ҷониби кишварҳо ҳаллу фасл гардидани ин мушкилоти глобалӣ кумак мекунад.
Дар гузориш зикр мегардад, ки сатҳи ҷамъшавии партовҳо дар Тоҷикистон дар сатҳи миёна барои Осиёи Марказӣ қарор дорад.
Барои муқоиса: дар Қазоқистон ин нишондиҳанда 0,52 кг, Ӯзбекистон – 0,54 кг ва Туркманистон – 0,33 кг ба як нафар дар як рӯзро ташкил медиҳад.
Вазъи марбут ба партовҳо дар Осиёи Марказӣ
Осиёи Марказӣ минтақаест, ки сарфи назар аз талошҳои рушди зерсохтори коркард ва аз байн бурдан (нобудсозӣ), кишварҳо ба мушкилоти умумӣ дар соҳаи идоракунии партовҳо дучор мешаванд.
Дар соли 2022 дар кишварҳои минтақа ба ҳисоби миёна ҳудуди 1,22 кг партовҳои сахт ба як нафар дар як рӯз ҷамъоварӣ мешуд. Ин нисбат ба Аврупо, ки дар он нишондиҳанда аз 1 то 3,5 килограммро ташкил медиҳад, поинтар аст.
Дар ҳамин ҳол, тарзи асосии муносибат бо партовҳо дар минтақа мисли пешина дар майдонҳои холӣ ё худ партовгоҳҳо нобуд сохтан (гӯр кардан) боқӣ мемонад. Тарзи аз байн бурдан бо роҳи коркард ва дигар воситаҳо хеле суст рушд ёфтааст.
Коршиносон зикр мекунанд, ки норасоии зерсохтор ва сармоягузорӣ монеъаҳои калидӣ барои рушди ин соҳа мебошанд.
Мушкилоту хавфҳо барои Тоҷикистон
Дар Тоҷикистон сатҳи ҷамъоварии партов дар шаҳрҳо нисбатан баланд буда, лекин дар деҳот душвориҳои марбут ба доимо дар як ҷой партофтану ҷамъоварӣ кардан ва аз байн бурдани партов боқӣ мемонад.
Дар натиҷа қисмати назарраси партовҳо дар майдонҳо ҷамъоварӣ шуда, ба экология ва солимии аҳолӣ таъсири манфӣ мерасонанд.
Тавсияҳои Бонки ҷаҳонӣ
Барои беҳтар сохтани вазъият коршиносони Бонки ҷаҳонӣ як қатор тадбирҳои зеринро пешниҳод кардаанд:
– сармоягузорӣ ба зерсохтори коркарди партовҳо, аз ҷумла сохтмони корхонаҳои нави коркарди пластику шиша ва дигар мавод;
– рушди барномаҳои таълимӣ оид ба масоили навъбандии партовҳо ва саводнокиии экологӣ;
– васеъ кардани низоми ҷамъоварии партовҳо дар минтақаҳои деҳот ва дурдаст.
Дар гузориши What a Waste 3.0 таъкид мешавад, ки бидуни ислоҳоти маҷмӯавӣ, кишварҳои минтақа метавонанд ба хавфи зиёдшавии мушкилоти экологӣ ва иҷтимоӣ рӯбарӯ шаванд.
