Палатаи поёнии парлумони Тоҷикистон рӯзи 22-юми январ лоиҳаи қонун “Дар бораи истифодаи маблағҳои фонди захиравии Бонки миллии Тоҷикистон (БМТ)"-ро қабул кард, ки барои маблағгузорӣ ба сохтмони нерӯгоҳи барқи обӣ (НБО)-и “Роғун” равона мешавад.
Лоиҳаи қонун бо ташаббуси раисҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон таҳия шудаааст, хабар медиҳад нашрияи парлумонии “Садои мардум”.
Файзиддин Қаҳҳорзода, вазири молияи кишвар зимни суханронӣ дар назди вакилони парлумон зикр кард, ки дар санад истифодаи маблағҳои фонди захиравии БМТ тариқи буҷети давлатӣ баҳри маблағгузорӣ ба иншооти аз лиҳози стратегӣ муҳим – НБО “Роғун”пешбинӣ шудааст.
Ба гуфтаи ӯ, дар лоиҳаи қонун гузаштани бақияи маблағҳои фонди захиравӣ дар ҳаҷми 916 млн сомонӣ (ҳудуди 100 млн доллар), ки аз рӯйи натиҷаҳои фаъолият дар соли 2024 ҷамъ шудааст, ба нақша гирифта шудааст.
Вазир таъкид дошт, ки санад баҳри расидан ба истиқлолияти энергетикӣ дар соли 2027, инчунин коҳиши вобастагӣ ба манбаъҳои қарзӣ ва грантии маблағгузорӣ равона шудааст.
Қобили зикр аст, ки дар буҷети давлатии соли 2026 барои маблағгузорӣ ба маҷмааи сӯзишворӣ ва энергетикӣ ҳудуди 15 млрд сомонӣ (зиёда аз 1,6 млрд доллар) пешбинӣ гардида, қисмати зиёди ин воситаҳо ҷиҳати маблағгузорӣ ба идомаи сохтмони нерӯгоҳи “Роғун” равона мегардад.
Маблағи мазкур 22,4% аз хароҷот умумии буҷети давлатиро дар соли равон ташкил медиҳад. Ҳаҷми умумии хароҷоти ҳамёни асосии кишвар ба маблағи ҳудуди 67 млрд сомонӣ (7,2 млрд доллар) муқаррар шудааст.
Дастгирии байнулмилалии тӯлкашида
Мақомоти кишвар қаблан хабар дода буданд, ки аз соли 2008 то инҷониб ба маблағгузории лоиҳаи НБО “Роғун” аз буҷети ҷумҳурӣ ва дигар сарчашмаҳо беш аз 48,1 млрд сомонӣ маблағ равона шудааст.
Зикр гардида буд, ки барои идомаи сохтмони НБО “Роғун” бо шарикони рушд ба маблағи зиёда аз 2 млрд доллар қарордодҳо ба имзо расонида шудаанд, аз ҷумла грантҳои Бонки ҷаҳонӣ (650 млн долар), қарзи Бонки осиёии сармоягузориҳои инфрасохторӣ (500 млн доллар), Бонки осиёии рушд ва фондҳои кишварҳои араб (450 млн доллар), инчунин гранти Фонди рушди Қатар (50 млн доллар).
Боз ба маблағи 1,7 млрд доллар гуфтушунидҳо ҷараён доранд.
Дар ҳамин ҳол, дар гузориши асосноккунии радабандии мустақилияти Тоҷикистон, ки аз ҷониби агентии байнулмилалии радддабандии Standard & Poor's Global Ratings таҳия шудааст, гуфта мешавад, ки маблағгузорӣ ба лоиҳаи сохтмони нерӯгоҳи “Роғун” аз ҷониби шарикони рушд, аз ҷумла Бонки ҷаҳонӣ, то иҷро шудани шартҳои боқимонда мавқуф гузошта мешавад.
Бино ба маълумоти Агентии мазкур, маблағи боқимондаи идомаи сохтмони нерӯгоҳи “Роғун” 6,4 млрд доллар арзёбӣ мешавад.
“Ҳукумат доир ба нисфи ҳаҷми ин маблағгузорӣ бо консорсиуми шарикони байнулмилалӣ мувофиқа ҳосил намуда, қисмати боқимонда бояд аз буҷет ва даромад аз лоиҳа маблағгузорӣ шавад. Бастаи пешакӣ аз 1,5 млрд доллар дар шакли қарзҳои беимтиёз, 850 млн доллар – грант ва 550 млн доллар – қарзҳои имтиёзнок иборат аст.
Маълум аст, ки қисмате аз грантҳо ба мақоми Тоҷикистон ҳамчун “кишвари начандон рушдёфта” вобаста аст, ки метавонад соли 2026 бозбинӣ шавад”, – таъкид мекунанд мутахассисони агентии радабандӣ.
Дар бораи НБО “Роғун”
Нерӯгоҳи барқи обии “Роғун” бо иқтидори 3780 МВт бузургтарини нерӯгоҳи барқи обӣ дар Осиёи Марказӣ мешавад. Дар назар аст, ки пас аз пурра ба истифода додани нерӯгоҳ, ҳаҷми солонаи истеҳсоли барқ дар он ба беш аз 14,5 млрд кВт/соат мерасад.
Дар толори мошинҳои нерӯгоҳ 6 агрегати иқтидори ҳар кадоме 630 МВт насб карда мешаванд. Мавриди баҳрабардорӣ қарор додани агрегати охирин соли 2029 дар назар аст.
Айни замон ду агрегати нерӯгоҳи “Роғун”, ки солҳои 2018 ва 2019 мавриди истифода қарор гирифта буданд, бо иқтидори паст кор мекунанд.
Бино ба маълумоти Вазорати энергетика, соли 2024 дар нерӯгоҳи “Роғун” зиёда аз 1,2 млрд кВт/соат нерӯи барқ истеҳсол шудааст, ки 5,5% аз ҳаҷми умумии истеҳсоли барқ дар кишвар дар соли пешин (соли 2023)-ро ташкил медиҳад.
