Дар баробари фаъолияти касбӣ, Шералӣ Мӯсоев ба адабиёт рӯ оварда, бо асарҳои иҷтимоӣ ва ҳаҷвиаш шинохта шуд.
Ӯ муаллифи беш аз 15 китоб, аз ҷумла “Қадр ва ҷазо” (1990), “Девонагии ихтиёрӣ” (1989) ва “Осоиш” (2003) мебошад. Зиёда аз 250 ҳикояи ҳаҷвиаш низ ба табъ расидаанд. Соли 2020 ӯ бо унвони Нависандаи халқии Тоҷикистон сарфароз гардид.
Соли 1952 – Зодрӯзи Неъматҷон Файзуллоев, адабиётшинос ва мунаққиди тоҷик.
Соли 1954 – Зодрӯзи Шаҳобиддини Ҳақназар, рӯзноманигор ва нависандаи тоҷик.
Шаҳобиддини Ҳақназар+
Шаҳобиддини Ҳақназар мусиқишиноси мумтоз, адиб ва рӯзноманигори варзида буда, муаллифи чандин китобҳо ва барномаю гуфторҳои ҷолиби радиоӣ аст.
Ӯ хатмкардаи факултаи филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи Ленин буда, фаъолияти кории худро дар Кумитаи давлатии телевизион ва радиошунавонӣ оғоз кардааст. Дар идораи гуфторҳои мусиқии радио дар вазифаҳои муҳаррири хурд, муҳаррир, ҷонишини сармуҳаррир ва сармуҳаррир фаъолият намудааст.
Шаҳобиддин Ҳақназар ҳам дар соҳаи рӯзноманигории радио ва телевизион ва ҳам дар бахши адабиёти бадеӣ осори назаррас эҷод кардааст.
Ӯ муаллифи гуфторҳои машҳури радиоӣ мебошад, ки аз нигоҳи мавзуъ ва услуби пешниҳод рангоранг буданд.
Дар он замон Вируси норасоии масунияти одам (ВНМО) ва Синдроми пайдошудаи норасоии масуният (СПИД), ки ҳолати охирини ҳамон беморист, дар Африқои Ҷанубӣ ва Осиё мисли тӯфон паҳн мешуд ва ҷомеаи ҷаҳониро нигарон мекард.
PEPFAR бузургтарин барномаи ёрии Амрико барои мубориза бо бемории вахиме дар таърихи башарият ба ҳисоб мерафт. Тоҷикистон аз ибтидо дар рӯйхати кишварҳои гирандаи ин кумакҳо қарор дошт. Маблағи ёрирасони PEPFAR тавассути ду роҳ ба кишвари мо мерасид: Оҷонсии рушди байналмилалии Амрико (USAID) ва Маркази назорат ва пешгирии бемориҳо (CDC).
Акси марбут аз Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ
Дар маҷмӯъ, тибқи гузоришҳои USAID, барои мубориза бо ин беморӣ дар тӯли беш аз 20 сол дар саросари ҷаҳон зиёда аз 120 миллиард доллар маблағгузорӣ шудааст ва аз он беш аз 26 миллион бемор истифода кардаанд.
Аз соли 1992 то соли 2025 Тоҷикистон аз USAID дар маҷмӯъ зиёда аз 2 миллиард доллар ёрӣ гирифтааст. Дар соли 2024 – охирин соли маблағгузорӣ USAID ба Тоҷикистон 58,5 миллион доллар ҷудо карда, ки аз ин маблағ тақрибан 920 ҳазору 600 доллараш тавассути CDC/PEPFAR маҳз барои барномаи мустақими мубориза бо ВНМО сарф шудааст.
Сарфи назар аз ин, ҳатто пеш аз қатъи PEPFAR, ҳукумати Тоҷикистон ба таври мустақил барои муайянкунии ҳолаки кунунӣ ва роҳҳои пешгириву табобати ВНМО ва СПИД чораҷӯӣ кардааст.
Аз ҷумла, соли 2024 бо дастгирии UNAIDS дар Тоҷикистон, дар кишвари мо тадқиқоти “Арзёбии миллии харҷи СПИД” (National AIDS Spending Assessment – NASA) гузаронида шудааст. Азиза Ҳамидова дар ин бора мегӯяд, “арзёбӣ нишон дод, ки зиёда аз 60 дарсади барномаи миллии ВНМО аз маблағи беруна – асосан аз Фонди ҷаҳонӣ ва ҳукумати Амрико маблағгузорӣ мешавад”.
Бар асоси ин тадқиқот, ба қавли Ҳамидова, аввалин барномаи гузариш ба худмаблағгузории мубориза бо ВНМО дар Тоҷикистон таҳия шудааст, ки ҳадафаш то соли 2030 мустақил кардани барномаи миллии ВНМО аз кумаки беруна мебошад.
Соли 2025 бошад, ҳукумат бори аввал аз буҷети давлатӣ барои харидории 10 дарсади доруҳои зиддиретровирусӣ маблағ ҷудо кардааст. Рамшед Холназаров, муовини директори Маркази ҷумҳуриявии пешгирии СПИД, ба “Азия-Плюс” гуфт, нақша доранд, ки ҳар сол аз 10 то 20 дарсад маблағи хариди доруҳои зиддиретровирусиро зиёд кунанд.
“Дар шаби чаҳоршанбе оташ афрӯхта аз болои он ҷаҳида мегузаштанду се бор ин суханонро мегуфтанд: “Сурхии ту аз ман! Зардии ман аз ту”. Ва боз ин ки тамоми хурду калони кӯча аз болои оташ меҷаҳиданду мегуфтанд: “Зардиву ранҷурии ман аз ту – сурхиву хуррамиии ту аз ман!”, – навиштааст Мирбобо Мирраҳим.
Зиё Абдулло, донишманди тоҷик дар сӯҳбат бо “Азия-Плюс” гуфт, ки “Чаҳоршанбе сурӣ” дар гузашта байни тоҷикон низ роиҷ буд ва мардум дар се қатор гулхан афрӯхта аз болои он меҷаҳиданд.
“Дар бораи анъанаи деги дарвешон мӯйсафедони деҳаи Ғуриёт ривоят мекунанд, ки дар давраҳои пеш чанд нафар дарвеш ё қаландар дар айёми Наврӯз дар ба дар мегаштанд ва “Ҳақ дӯст, ё Аллоҳ”-гӯён мардумро аз омадани баҳор хабар медоданд. Аз хонаҳо ба онҳо яккафӣ гандуму биринҷ, нахӯд, лӯбиё ё навъҳои ғалладонаро садақа мекарданд. Онҳо аз мардум дегеро ба орият талабида, дар ҷойи ҳамвору кушод мегузоштанд ва аз донагиҳои ҷамъшуда таоме мепухтанд”,- омадааст дар китоби мазкур.
То пухтани таом “дарвешона” онҳо гирди дег рақсида ба осмон нигоҳ мекардаанд. Пас аз тановули хӯрок боз зикр гирди гулхан чархиданро давом медодаанд. Гӯё, маҳз дар ососи ҳамин одати деги дарвешон хӯроки миллии “гандумкӯча” ё “далда” пайдо гардидааст.
Зиё Абдулло, донишманди тоҷик ҳам таъйид мекунад, ки дар гузашта маросими “Оши дарвешон”-ро тоҷикон дар рӯзи бозор иҷро мекарданд. Чунки пеш аз бозор рафтан ё баргаштан мардум як коса – як коса аз ин таом ройгон мехӯрданд. Ин оин ҳамчун рамзи некӣ кардан дар рузҳои Наврӯз маъмул гардида будааст.
Намогирифт
“Фолгирӣ”
Деҳқонон дар гузашта бо роҳи сабзонидани 12 навъи ғалладонагиҳо гандум, ҷав, нахӯд, зағир, наск, мош ва ғайра чӣ гуна омадани соли навро пешгӯӣ мекарданд. Ин ғалладонагиҳоро дар шароити хона дар зарфҳои гуногун месабзониданд ва аз рӯи сабзиши онҳо фол мегирифтанд. Ғалладонае, ки хуб месабзид, далели он буд, ки дар соли нав ин ғаладдона нашъунамои хуб ва ҳосили фаровон медиҳад.
Мардуми баъзе минтақаҳо барои санҷидан аз 7 навъи ғаладонагиҳо истифода мебурдаанд. Абӯрайҳони Берунӣ дар китоби “Одоб-ул-бақоеъ” навиштааст, ки “рӯзи Наврӯз дар канори хона ҳафт навъ аз ғалла бар ҳафт табақ бикоранд. Ва аз рӯидани ин ғалла ба хубию бадии зироат ва ҳосил солиёна пешгӯӣ кунанд”.
Калонсолон баъди анҷоми маросим хонаи як нафарро интихоб карда, бо ёрии якдигар аз донагиҳои ҷамъшуда таоми “далда” мепухтаанд ва бо ҳам тановул мекардаанд.
Холмурод Раҳмон (Раҳмонов), роҳбари пешини Оҷонсии беҳдошти замин ва обёрии Тоҷикистон ва собиқ раиси ноҳияҳои Носири Хусрав, Шаҳритӯс, Ҷайҳун ва Ҷалолиддини Балхӣ даргузашт. Ӯ 62 сол дошт ва як муддат муовини раиси вилояти Хатлон ҳам буд.
Охирин мансаби Холмурод Раҳмон раисии ҳамин ноҳия буд, ки соли 2023 ба он таъин ва як сол баъдаш озод шуд. Гуфта мешавад, ки солҳои охир роҳбарии Хоҷагии деҳқонии “Асадулло”- и ноҳияи Хуросонро бар уҳда доштааст.
Холмурод Раҳмон замоне шинохта шуд, ки дар як ҷаласе Эмомалӣ Раҳмон, раисҷумҳури Тоҷикистон аз фаъолият ва ташаббусҳои ӯ дар курсии раиси ноҳияи Шаҳритус таъриф ва барои дигар мансабдорон чун намунаи садоқат ба кор ва меҳнати ҳалол муаррифӣ кард.
Ин аз камтарин ҳолатҳое буд, ки раисҷумҳури кишвар аз кори як зердасташ ба ин ҳад таъриф ва изҳори қаноатмандӣ кард.
Баъдтар Холмурод Раҳмон дар вазифаҳои дигар кор кард, аммо вақти кор дар маснади раиси Оҷонсии беҳдошти замин ва обёрии Тоҷикистон бо иҷрои ваъдаи ба сокинони ноҳияи Қубодиён додааш бори дигар дар сархати расонаҳо қарор гирифт.
Ӯ аввали соли 2022 эътироф кард, ки дар мавзеи Юлдузқоқ (миёни мардум маъруф бо Эшакмайдон)-и ноҳияи Қубодиён бар асари аз кор баромадани таҷҳизоти пойгоҳи обкашӣ зиёда аз 700 гектар замин бе об мондааст. Ва он вақт ваъда дод, ки ин мавзеъро бо об таъмин карда, деҳқононро ба корҳои кишоварзӣ бармегардонад.
Пас аз нимсол, як мутахассиси ин Оҷонсӣ хабар дод, дар ин мавзеъ об бароварда шуд ва теъдоде аз деҳқонон ба кор баргаштаанд.
Ҳамакнун, назари Трамп ба ин изҳороти Эрон, ки суханҳои чанде пеш гуфтаашро рад мекунад, маълум нест.
Бояд гуфт, Доналд Трамп шаби 21 ба 22-юми март таҳдид карда буд, ки агар Эрон давоми “48 соат” тангаи Ҳурмузро “пурра ва бидуни таҳдид” боз накунад, Иёлоти Муттаҳида нерӯгоҳҳои барқии ин кишварро “нобуд хоҳад кард”.
Дар посух ба ин, Сипоҳи посдорони Эрон низ таҳдид кард, ки агар чунин коре сурат гирад, “тамоми зерсохтҳои энерҷӣ, фановарии иттилоотӣ ва обширинкуни мутааллиқ ба Амрико ва режим (Исроил)”-ро ҳадаф қарор хоҳад дод.
Эрон гулӯгоҳи Ҳурмузро, ки ҳудуди 20 дарсади нафти содиротии ҷаҳон аз он мегузарад, пас аз ҳамлаи Амрикову Исроил ба хокаш барои рафтуомади нафткашҳои марбут ба ин ду кишвар ва ҳампаймонҳои он маҳдуд кард. Баъди ин арзиши нафт дар ҷаҳон якбора боло рафта, ба беш аз 110 доллар барои як бушка ҳам расид. Мақомоти Ҷумҳурии Исломӣ мегӯянд, рафтуомади киштиҳое, ки ба Амрикову муттаҳидонаш марбут набошанд, тариқи тангаи Ҳурмуз иҷозат аст.
Ёдовар мешавем, ки ҷанг дар Ховари Миёна субҳи 28-уми феврали соли 2026 бо ҳамлаи Амрико ва Исроил ба хоки Эрон оғоз шуд. Артиши Эрон дар посух ба ин ҳамлаҳо ба Исроил ва пойгоҳҳои Амрико дар кишварҳои арабӣ зарба зад. Раисҷумҳури Амрико ва сарвазири Исроил дар изҳоротҳои худ ошкоро изҳор доштанд, ки ҳадафи ҷанг сарнагунсозии низоми ҷорӣ дар Эрон аст ва то ҳол ба ин пофишорӣ доранд. Ҷумҳурии Исломӣ дар посух таъкид кард, ки ба ҳар гуна таҷовуз посухи сазовор ва қотеъ хоҳад дод ва ба зарбаҳояш ба Исроил ва пойгоҳҳои Амрико дар кишварҳои арабӣ идома медиҳад. Ҳоло ҳамлаҳои тарафҳо идома доранд. Вазъият печида ва ташвишовар боқӣ мемонад.
Бо гузашти чаҳор ҳафта аз оғози ҷанг мақомҳои алоҳида дар Амрико ва Исроил эътироф мекунанд, ки сарнагунсозии низом дар Эрон кори осон нест ва он ҳанӯз қавӣ аст ва накалавидааст.
Соли 2011 – Эмомалӣ Раҳмон, президенти Тоҷикистон дар вилояти Суғд чандин корхонаи саноатӣ, аз ҷумла бузургтарин фабрикаи риштапечии “Олим-Текстайл”-ро ифтитоҳ кард.
Соли 2012 – Эмомалӣ Раҳмон, президенти Тоҷикистон ва Осиф Алӣ Зардорӣ, президенти Покистон дар маросими ифтитоҳи намояндагии Бонки миллии Покистон дар Душанбе иштирок карданд.
Соли 2015 – Эмомалӣ Раҳмон Президенти Тоҷикистон дар дашти Сомғор ва минтақаи Мирзоравоти ноҳияи Бобоҷон Ғафурови вилояти Суғд ба сохтмони як шаҳри нави замонавӣ асос гузоштанд ва пешниҳод намуданд, ки он “Сайҳун” номида шавад.
Имрӯз Рӯзи ҷаҳонии мубориза бар зидди бемории сил таҷлил мешавад. Тибқи қарори Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ (ТУТ), ин рӯз ҳамасола 24 март – дар рӯзи эълони кашфи ангезандаи бемории сил аз ҷониби микробиологи олмонӣ Роберт Кох ҷашн гирифта мешавад. Дар соли 1905 Роберт Кох барои ин кашфиёт ва таҳқиқоти марбут ба табобати сил ҷоизаи Нобелро дар соҳаи физиология ва тиб ба даст овард.
Тибқи маълумоти ТУТ, ҳар рӯз аз ин бемории пешгиришаванда ва табобатшаванда тақрибан 4400 нафар фавтида, тақрибан 30 000 нафар мубталои он мегарданд. Сил то ҳол сабаби асосии марг аз бемориҳои сироятӣ дар ҷаҳон боқӣ мондааст.
Имрӯз ҳамчунин Рӯзи байналмилалии мубориза бо депрессия аст. Тибқи омори ТУТ, беш аз 350 миллион нафар дар саросари ҷаҳон аз депрессия ранҷ мебаранд.
Депрессия як беморӣ аст, ки бо ҳисси доимии ғамгинӣ ва гум кардани таваҷҷуҳ ба фаъолиятҳои пешинаи писандида, инчунин нотавонии иҷрои корҳои ҳаррӯзаи камаш ду ҳафта идома меёбад.
Инчунин 24 март Рӯзи байналмилалии ҳуқуқ барои ошкорсозии ҳақиқат дар бораи поймолшавии дағалонаи ҳуқуқи инсон ва шарафи қурбониён аст, ки аз ҷониби Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид тасдиқ шудааст.
Ҳадафи ин рӯз таъкид кардани аҳамияти ҳақиқат ва адолат дар ҳолатҳои қатли ом, нопадидшавии маҷбурӣ, рабудани кӯдакон ва шиканҷа мебошад.
24 марти соли 1896 Александр Попов аввалин бор сигнали радиоиро интиқол дод.
24 марти соли 1898 аввалин мошини амрикоӣ, ки аз ҷониби Winton Motor Carriage Company истеҳсол шуда буд, ба фурӯш рафт. Ин мошинро муҳандиси 70-сола Роберт Эллисон аз иёлати Пенсилвания бо нархи 1000 доллар харид.
25 март инчунин Рӯзи байналмилалии ҳамраъйӣ бо кормандони боздоштшуда ва бедаракшуда мебошад.
25 марти соли 1997 хазинаи маъруфи баҳрӣ дар соҳили Эквадор пайдо шуд.
Тибқи маълумоти ТУТ, ҳар рӯз аз ин бемории пешгиришаванда ва табобатшаванда тақрибан 4400 нафар фавтида, тақрибан 30 000 нафар мубталои он мегарданд. Сил то ҳол сабаби асосии марг аз бемориҳои сироятӣ дар ҷаҳон боқӣ мондааст.
Инчунин 24 март Рӯзи байналмилалии ҳуқуқ барои ошкорсозии ҳақиқат дар бораи поймолшавии дағалонаи ҳуқуқи инсон ва шарафи қурбониён аст, ки аз ҷониби Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид тасдиқ шудааст.
24 марти соли 1896 Александр Попов аввалин бор сигнали радиоиро интиқол дод.
